{"id":7282,"date":"2016-04-20T11:57:22","date_gmt":"2016-04-20T11:57:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.universe.expert\/?p=7282"},"modified":"2016-04-20T19:12:33","modified_gmt":"2016-04-20T19:12:33","slug":"radziecka-interwencja-w-afganistanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.universe.expert\/?p=7282","title":{"rendered":"Radziecka interwencja w Afganistanie ’79 – ’89"},"content":{"rendered":"

\u00a0\"afgan\"<\/a>Radziecka interwencja w Afganistanie<\/b> (wojna domowa w Afganistanie<\/b>,wojna afga\u0144ska<\/b>) \u2013 dziewi\u0119cioletnia wojna Zwi\u0105zku Radzieckiego<\/a>wspieraj\u0105cego afga\u0144ski rz\u0105d przeciw partyzantce<\/a> mud\u017cahedin\u00f3w<\/a> wspieranej przez USA<\/a> na terytorium Afganistanu<\/a>. ZSRR chcia\u0142 umocni\u0107 i utrzyma\u0107 u w\u0142adzy rz\u0105d w s\u0105siaduj\u0105cym Afganistanie. Interwencja zosta\u0142a uruchomiona w momencie, gdy zaistnia\u0142y warunki sprzyjaj\u0105ce do przej\u0119cia pe\u0142nej sowieckiej kontroli nad Afganistanem. Jeden z najbardziej krwawych konflikt\u00f3w XX wieku<\/a>. Trwa\u0142a od 25 grudnia<\/a> 1979<\/a> do 15 lutego<\/a> 1989<\/a> roku. Jest zaliczana do po\u015bredniej formy \u201ewojen zast\u0119pczych<\/a>\u201d.<\/p>\n

Geneza<\/strong><\/p>\n

W latach 1953-1963 faktyczne rz\u0105dy w Afganistanie, du\u017cym kraju o powierzchni oko\u0142o 650 000 km\u00b2<\/a>, sprawowa\u0142, jako premier, ksi\u0105\u017c\u0119 Mohammad Daud Chan<\/a> \u2013 zosta\u0142 on odsuni\u0119ty od w\u0142adzy przez kr\u00f3la Zahir Szaha<\/a>. Monarcha obj\u0105\u0142 ster w\u0142adzy we w\u0142asne r\u0119ce, stopniowo zmierzaj\u0105c do przekszta\u0142cenia ustroju politycznego<\/a> w monarchi\u0119 konstytucyjn\u0105<\/a>, doprowadzaj\u0105c do legalizacji partii politycznych<\/a> i pierwszych w historii kraju wolnych wybor\u00f3w<\/a> w styczniu 1965 r. Nast\u0119pne wybory odby\u0142y si\u0119 w roku 1969 i podobnie jak w poprzednich, zwyci\u0119\u017cy\u0142y w nich formacje prorz\u0105dowe i przyw\u00f3dcy najwi\u0119kszych klan\u00f3w<\/a>. W wyborach z roku 1969 miejsca w parlamencie uzyskali r\u00f3wnie\u017c komuni\u015bci<\/a> afga\u0144scy, wywodz\u0105cy si\u0119 z Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu<\/a> (LDPA). Byli w\u015br\u00f3d nich liderzy LDPA, tacy jak Babrak Karmal<\/a> czy Hafizullah Amin<\/a>. LDPA, od 1965 roku kierowana przezNur Mohammeda Tarakiego<\/a>, zyska\u0142a po wyborach silniejsz\u0105 pozycj\u0119 i zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 antyrz\u0105dow\u0105 i antymonarchistyczn\u0105 kampani\u0119 propagandow\u0105<\/a>. Dotkliwa susza z lat 1970-1973, kt\u00f3rej nast\u0119pstwem by\u0142a \u015bmier\u0107 ok. 80 tysi\u0119cy ludzi, a tak\u017ce eskalacja inspirowanych przez LDPA protest\u00f3w spo\u0142ecznych i niepokoj\u00f3w, doprowadzi\u0142a do zamachu stanu<\/a> i obalenia 17 lipca 1973 roku nieobecnego w kraju kr\u00f3la Zahir Szaha przez jego szwagra, genera\u0142a Muhammada Daud Chana, maj\u0105cego du\u017ce poparcie radykalnych oficer\u00f3w i cz\u0119\u015bci kierownictwa LDPA (Parczam<\/i>)<\/p>\n

Po obaleniu kr\u00f3la proklamowanorepublik\u0119<\/a> \u2013 prezydentem zosta\u0142 Muhammad Daud Chan. W sk\u0142ad rz\u0105du Muhammada Dauda wesz\u0142o pocz\u0105tkowo 7 ministr\u00f3w nale\u017c\u0105cych do Parczamu<\/i> (Sztandar), frakcji LDPA o umiarkowanym charakterze. Pocz\u0105tkowo Daud prowadzi\u0142 proradzieck\u0105<\/a> polityk\u0119 zagraniczn\u0105, co wzbudzi\u0142o obawy ze strony USA<\/a>, kt\u00f3re oskar\u017cy\u0142y Dauda o ch\u0119\u0107 utworzenia w kraju pa\u0144stwa o modelu wzorowanym na radzieckim. W 1975 roku dosz\u0142o do nieoczekiwanego zwrotu w polityce afga\u0144skiej i odsuni\u0119cia Parczam od rzeczywistego wp\u0142ywu na polityk\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 pa\u0144stwa \u2013 Muhammad Daud zacz\u0105\u0142 zawiera\u0107 umowy gospodarcze tak\u017ce z pa\u0144stwami zachodnimi, Iranem<\/a> orazIndiami<\/a>. Mimo i\u017c wsp\u00f3\u0142praca z ZSRR trwa\u0142a nadal, istnia\u0142a istotna rozbie\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy Kabulem<\/a> a Moskw\u0105<\/a> co do kszta\u0142tu tej wsp\u00f3\u0142pracy i wp\u0142ywu ZSRR na Afganistan. Dodatkowo Daud zwi\u0119kszy\u0142 w\u0142asn\u0105 w\u0142adze i doprowadzi\u0142 do coraz wi\u0119kszej autokracji. Wkr\u00f3tce utworzy\u0142 on system jednopartyjny na czele z Parti\u0105 Rewolucji Narodowej i zdelegalizowa\u0142 pozosta\u0142e partie polityczne[3]<\/a><\/sup>[4]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

\n
\n
\"\"\u00a0Osobne artyku\u0142y: rewolucja kwietniowa<\/a> i\u00a0Demokratyczna Republika Afganistanu<\/a>.<\/i><\/div>\n<\/dd>\n<\/dl>\n

Do wi\u0119zie\u0144 masowo trafiali przeciwnicy rz\u0105du, w tym byli sojusznicy Dauda z LDPA[5]<\/a><\/sup>. Dosz\u0142o te\u017c do zab\u00f3jstw politycznych, a celem jednego z nich pad\u0142 Mir Akbar Chajbar, kt\u00f3rego \u015bmier\u0107 by\u0142a bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 obalenia Dauda[6]<\/a><\/sup>. 27 kwietnia 1978 roku dosz\u0142o do kolejnego zamachu stanu (nazywanego te\u017c rewolucj\u0105 kwietniow\u0105<\/a> lub rewolucj\u0105 sauryjsk\u0105), w wyniku kt\u00f3rego Muhammad Daud zosta\u0142 obalony. Nie chc\u0105c si\u0119 podda\u0107, prezydent zgin\u0105\u0142 wraz z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 w szturmie na pa\u0142ac prezydencki. W dniu 30 kwietnia 1978 roku utworzono oficjalnie Demokratyczn\u0105 Republik\u0119 Afganistanu<\/a> \u2013 na czele utworzonego tego samego dnia rz\u0105du stan\u0105\u0142 Nur Mohammed Taraki, polityk komunistyczny z Chalku<\/i> (Lud), radykalnej frakcji LDPA.<\/p>\n

Si\u0142y stron<\/span><\/strong><\/h2>\n

ZSRR<\/strong><\/p>\n

Radzieckie wojska operacyjne<\/a> stanowi\u0142y Wydzielony Kontyngent Wojsk Radzieckich w Afganistanie<\/a>. W pierwszym rzucie 40 Armii ZSRR wprowadzi\u0142 do Afganistanu 81 100 \u017co\u0142nierzy<\/a> (z czego 61 800 w jednostkach liniowych), 2400 pojazd\u00f3w pancernych (ok. 600 czo\u0142g\u00f3w, 1500 BWP i 290 BTR), 900 dzia\u0142 i 500 samolot\u00f3w. W 1985 si\u0142y te (40 A) liczy\u0142y 108 800 \u017co\u0142nierzy (z czego 73 tys. w jednostkach liniowych) i 29 tys. pojazd\u00f3w (w tym ok. 6 tys. czo\u0142g\u00f3w, BWP<\/a>-\u00f3w i BTR-\u00f3w). By\u0142y one wspierane przez ponad 1 tys. samolot\u00f3w, w tym 320 \u015bmig\u0142owc\u00f3w[7]<\/a><\/sup>[8]<\/a><\/sup>. Wed\u0142ug oficjalnych danych i bada\u0144 rosyjskich historyk\u00f3w wojskowo\u015bci, przez Afganistan przewin\u0119\u0142o si\u0119 620 tys. \u017co\u0142nierzy radzieckich, z czego w armii \u2013 525 200 (w tym 62 900 oficer\u00f3w), 90 tys. \u2013 w wojskach podleg\u0142ych KGB, a 5 tys. \u2013 w formacjach MSW. W tym samym czasie wojska radzieckie w Afganistanie liczy\u0142y od 80 tys. do 104 tys. \u017co\u0142nierzy (wed\u0142ug raport\u00f3w CIA<\/a>[9]<\/a><\/sup> z 1987 w apogeum konfliktu liczba \u017co\u0142nierzy radzieckich wynosi\u0142a 120 tys.[9]<\/a><\/sup>), nie licz\u0105c personelu cywilnego.<\/p>\n

Demokratyczna Republika Afganistanu<\/span><\/strong><\/h3>\n

Si\u0142y Zbrojne DRA podlegaj\u0105ce Ministerstwu Obrony DRA przez ca\u0142y okres istnienia do roku 1992 charakteryzowa\u0142y si\u0119 ilo\u015bciow\u0105 zmienno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra wynika\u0142a nie tylko ze strat bojowych, ale r\u00f3wnie\u017c dezercji, w 1978 roku armia DRA liczy\u0142a 90 tys. \u017co\u0142nierzy, w 1982 liczba ta spad\u0142a do ok. 40 tys. \u017co\u0142nierzy, w roku 1986 uda\u0142o si\u0119 j\u0105 podnie\u015b\u0107 do ok. 142 tys. \u017co\u0142nierzy. W sk\u0142ad militarnych i paramilitarnych si\u0142 afga\u0144skich wchodzi\u0142y obok jednostek regularnych armii l\u0105dowej oraz lotnictwa formacje paramilitarne takie jak Korpus Obro\u0144c\u00f3w Rewolucji, jednostki policji granicznej, grupy samoobrony wiejskiej i zak\u0142adowej, kt\u00f3re podlega\u0142y MSW, w sumie ok. 110 tys. milicjant\u00f3w, policjant\u00f3w i \u017candarm\u00f3w. W szeregach policji bezpiecze\u0144stwa KHAD<\/a> s\u0142u\u017cy\u0142o ok. 20 tys. funkcjonariuszy[10]<\/a><\/sup>[11]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Mud\u017cahedini<\/span><\/h3>\n

Wed\u0142ug wywiadu radzieckiego, w ko\u0144cu 1988 roku strona partyzancka dysponowa\u0142a 4530 oddzia\u0142ami licz\u0105cymi 173 tys. ludzi (z tego aktywne dzia\u0142ania bojowe prowadzi\u0142o 1920 grup partyzanckich licz\u0105cych 82 300 mud\u017cahedin\u00f3w). Zgodnie z tymi samymi ocenami mud\u017cahedini dysponowali m.in.: 86 dzia\u0142ami, 770 dzia\u0142kami pprzeciwlotniczymi<\/a>, ok. 1500 dzia\u0142ami bezodrzutowymi<\/a>, blisko 700 wyrzutniami rakiet ziemia-powietrze<\/a> (Stinger<\/a><\/i>, Strie\u0142a-2<\/a><\/i>), ponad 1 tys. wyrzutni pocisk\u00f3w przeciwpancernych (ppk)<\/a>, ok. 2800 mo\u017adzierzami<\/a>, ponad 4 tys. karabin\u00f3w maszynowych<\/a> i ponad 10 tys. r\u0119cznych granatnik\u00f3w<\/a>[<\/a><\/sup>\u00a0Mud\u017cahedini wywodzili si\u0119 zislamistycznych<\/a> ruch\u00f3w wspartych finansowo przez teokratyczne pa\u0144stwa regionu tj. Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105<\/a>\u00a0czy w przypadku grup mniejszo\u015bci szyickiej<\/a> przez Iran<\/a>, mniejsz\u0105 grup\u0119 antyrz\u0105dowych i antyradzieckich rebeliant\u00f3w stanowi\u0142y organizacjemaoistowskie<\/a><\/p>\n

Przebieg wojny domowej<\/span><\/h2>\n

Pocz\u0105tek<\/span><\/h3>\n

Reformy nowego rz\u0105du<\/span><\/h4>\n

Od 1978 roku w\u0142adze sprawowa\u0142 rz\u0105d LDPA. Nur Mohammed Taraki og\u0142osi\u0142 wdro\u017cenie programu radykalnych zmian spo\u0142ecznych, kt\u00f3re w rezultacie mia\u0142y doprowadzi\u0107 do liberalizacji spo\u0142ecze\u0144stwa afga\u0144skiego i przeobra\u017cenia struktury spo\u0142ecznej. Reformy kwestionowa\u0142y tradycyjne warto\u015bci i ugruntowane struktur w\u0142adzy na obszarach wiejskich. Rz\u0105d wprowadzi\u0142 do \u017cycia politycznego kobiety i po\u0142o\u017cy\u0142 kres przymusowym ma\u0142\u017ce\u0144stwom. Rz\u0105d 1 stycznia 1979 zainicjowa\u0142 reform\u0119 roln\u0105, kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a ograniczy\u0107 ilo\u015b\u0107 ziemi feuda\u0142\u00f3w. Ci, kt\u00f3rych posiad\u0142o\u015bci przekracza\u0142y limit, musieli bez rekompensaty oddawa\u0107 j\u0105 w r\u0119ce rz\u0105du. Afga\u0144skie przyw\u00f3dztwo wierzy\u0142o, \u017ce reforma spotka si\u0119 z uznaniem w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w wsi i os\u0142abi w\u0142adz\u0119 arystokrat\u00f3w. Reforma zosta\u0142a uznana za kompletn\u0105 w po\u0142owie 1979 roku, a rz\u0105d og\u0142osi\u0142, \u017ce 665 tysi\u0119cy hektar\u00f3w (oko\u0142o 1.632.500 akr\u00f3w) zosta\u0142o podzielonych. Rz\u0105d o\u015bwiadczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce tylko 40 tys. rodzin, lub 4% populacji, zosta\u0142o negatywnie dotkni\u0119tych przez reform\u0119 roln\u0105. Opieraj\u0105c si\u0119 na poprzednich dzia\u0142aniach Mohammada Daud Chana, nowy rz\u0105d stworzy\u0142 program alfabetyzacji wsparty przez UNESCO<\/a>. Plan zak\u0142ada\u0142 wyeliminowanie analfabetyzmu<\/a> w ci\u0105gu 20 lat. Rz\u0105d nast\u0119pnie zmniejszy\u0142 okres przej\u015bciowy z 20 do czterech lat, co w obliczu braku nauczycieli by\u0142o ma\u0142o mo\u017cliwe. Plan po p\u00f3\u017aniejszej interwencji radzieckiej zosta\u0142 wyd\u0142u\u017cony do lat siedmiu. Jako \u017ce nar\u00f3d afga\u0144ski by\u0142 g\u0142\u0119bokoislamski<\/a> i religijny, reformy nie zosta\u0142y ze skutkiem wprowadzone w ca\u0142ym kraju. Szereg zmian by\u0142o pocz\u0105tkowo przyjmowanych pozytywnie przez spo\u0142ecze\u0144stwo, kt\u00f3re jednak sprzeciwia\u0142o si\u0119 im gdy okazywa\u0142o, si\u0119 jak ich wdra\u017canie wygl\u0105da w praktyce \u2013 rz\u0105d nakaza\u0142 np. zniesienie posag\u00f3w<\/a>. Reformy te zwi\u0119kszy\u0142 op\u00f3r cz\u0119\u015bci Afga\u0144czyk\u00f3w wobec rz\u0105du. Si\u0142a oporu wzgl\u0119dem reform doprowadzi\u0142a w ko\u0144cu do wojny domowej<\/a>.<\/p>\n

Zbombardowanie Heratu i represje rz\u0105dowe<\/span><\/h4>\n
\n

Ismaela Chana<\/a> (by\u0142ego oficera rz\u0105dowej armii afga\u0144skiej) opanowali miasto Herat, zabijaj\u0105c oko\u0142o 30 cywilnych i wojskowych doradc\u00f3w radzieckich (w tym lekarzy, piel\u0119gniarki, in\u017cynier\u00f3w, mechanik\u00f3w) wraz z rodzinami, cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w LDPA oraz wszystkich ubranych w europejskie stroje, pozbawiono tym samym rz\u0105d realnego wp\u0142ywu na sytuacj\u0119 w okolicznym rejonie. Nur Mohammed Taraki i komuni\u015bci afga\u0144scy za\u017c\u0105dali od ZSRR realnego wsparcia, gdy\u017c sytuacja powoli wymyka\u0142a si\u0119 spod kontroli. W marcu 1979 sowieckie MiG<\/a>-i dokona\u0142y nalotu bombowego na miasto Herat, powoduj\u0105c \u015bmier\u0107 5-25 tysi\u0119cy ludzi\u00a0na og\u00f3ln\u0105 liczb\u0119 200 tys. mieszka\u0144c\u00f3w. Nast\u0119pnie do miasta wkroczy\u0142a armia afga\u0144ska, dokonuj\u0105c dalszych mord\u00f3w i aresztowa\u0144 przeciwnik\u00f3w politycznych. Atak na Herat nie przyni\u00f3s\u0142 oczekiwanych rezultat\u00f3w, spowodowa\u0142 jedynie eskalacj\u0119 konfliktu \u2013 miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej Afga\u0144czycy znowu zmuszeni byli prosi\u0107 ZSRR o wsparcie wojskowe, do grudnia 1979 takich pr\u00f3\u015bb by\u0142o oko\u0142o 20. Dostarczono im wtedy ogromne ilo\u015bci sprz\u0119tu wojskowego (jak na \u00f3wczesne mo\u017cliwo\u015bci armii afga\u0144skiej) o warto\u015bci 53 milion\u00f3w rubli; 140 dzia\u0142<\/a> i mo\u017adzierzy<\/a>, 90 pojazd\u00f3w opancerzonych<\/a>, 48 tysi\u0119cy sztuk broni palnej, 1tys. granatnik\u00f3w<\/a> i 680 bomb lotniczych<\/a>, a tak\u017ce 100 pojemnik\u00f3w napalmu<\/a> i 150 skrzy\u0144 mniejszych bomb. Odm\u00f3wiono stronie afga\u0144skiej dostarczenia broni chemicznej<\/a> i helikopter\u00f3w<\/a>.Wojna domowa doprowadzi\u0142a do terroru stosowanego przez si\u0142y rz\u0105du. W ramach sekularyzacji rozpocz\u0119to represje wobec przyw\u00f3dc\u00f3w religijnych przejawiaj\u0105cy si\u0119 m.in. publicznym paleniem Koranu<\/a>, zab\u00f3jstwami islamskich duchownych czy zab\u00f3jstwami ca\u0142ych klan\u00f3w \u2013 reprezentuj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie orientacj\u0119 szyick\u0105<\/a>. Ustanowiono tak\u017ce zakaz praktyk religijnych wszystkich wyzna\u0144, dotycz\u0105cy tak\u017ce \u017byd\u00f3w<\/a> z Kabulu i Heratu<\/a>. Po otrzymaniu radzieckiego wsparcia (tak\u017ce w postaci ok. 5 tys.\u00a0doradc\u00f3w wojskowych), afga\u0144ski re\u017cim postanowi\u0142 ostatecznie zlikwidowa\u0107 wszelk\u0105 opozycj\u0119<\/a>; wed\u0142ug Czarnej ksi\u0119gi komunizmu wskutek niszczenia ca\u0142ych wiosek, tortur i zsy\u0142ek do oboz\u00f3w koncentracyjnych (np. kompleks wi\u0119zienny Pol-e-Czarki<\/i>we wschodniej cz\u0119\u015bci Kabulu) ponios\u0142o \u015bmier\u0107 blisko 100 tys. os\u00f3b, a 500 tys. Afga\u0144czyk\u00f3w uda\u0142o si\u0119 na emigracj\u0119<\/a> do kraj\u00f3w o\u015bciennych.<\/p>\n

Sp\u00f3r Parczam-Chalk<\/span><\/h4>\n

W tym samym czasie dosz\u0142o do rozgrywek wewn\u0105trz LDPA; radykalne skrzyd\u0142o Chalk ca\u0142kowicie zdominowa\u0142o umiarkowany Parczam, kt\u00f3rego cz\u0142onk\u00f3w wys\u0142ano jako ambasador\u00f3w do kraj\u00f3w bloku wschodniego \u2013 Babrak Karmal zosta\u0142 zmuszony do wyjazdu do Czechos\u0142owacji<\/a>. 10 wrze\u015bnia 1979 nowym przyw\u00f3dc\u0105 LDPA i kraju zosta\u0142 Hafizullah Amin. W kilka dni p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o na jego polecenie do fizycznej likwidacji wewn\u0105trzpartyjnej opozycji \u2013 w tym dotychczasowego premiera Afganistanu, Nur Muhammada Tarakiego, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 uduszony 14 wrze\u015bnia 1979 roku tu\u017c po przylocie z Moskwy. Doj\u015bcie Amina do w\u0142adzy spowodowa\u0142o przyj\u0119cie polityki umiarkowanej polegaj\u0105cej na pr\u00f3bach przekonania Afga\u0144czyk\u00f3w co do tego \u017ce rz\u0105d nie jest antyislamski. Rz\u0105d Amina zacz\u0105\u0142 inwestowa\u0107 w odbudow\u0119 meczet\u00f3w<\/a> i wyp\u0142aca\u0142 odszkodowania za ich zniszczenia. Obieca\u0142 zapewnienie Afga\u0144czykom wolno\u015bci wyznania. Grupy religijne otrzymywa\u0142y kopie Koranu a Amin w swoich przem\u00f3wieniach zacz\u0105\u0142 odnosi\u0107 si\u0119 do Boga. Stwierdzi\u0142 \u017ce rewolucja kwietniowa by\u0142a \u201eca\u0142kowicie oparta na zasadach islamu\u201d. Kampania okaza\u0142a si\u0119 nieudana a wielu Afga\u0144czyk\u00f3w oskar\u017cy\u0142a Amina za bycie odpowiedzialnym za represyjne dzia\u0142ania rz\u0105du. Dzia\u0142ania Amina maj\u0105ce wykaza\u0107 \u017ce jest on pobo\u017cnym muzu\u0142maninem by\u0142y silnym punktem dzia\u0142aj\u0105cym na szkod\u0119 kontrrewolucyjnej propagandzie, kt\u00f3ra twierdzi\u0142a \u017ce rz\u0105d jest ateistyczny<\/a>. Amin stara\u0142 si\u0119 te\u017c zwi\u0119kszy\u0107 swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d grup plemiennych czego nie uda\u0142o si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 Tarakiemu. Cho\u0107 na og\u00f3\u0142 Amin ubiera\u0142 si\u0119 w zachodnie stroje, pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c fotografie przedstawiaj\u0105ce go w tradycyjnych ubraniach Pasztun\u00f3w. W okresie kr\u00f3tkiego przyw\u00f3dztwa stara\u0142 si\u0119 zdemokratyzowa\u0107 w\u0142adz\u0119 i obieca\u0142 nie dopu\u015bci\u0107 do utworzenia rz\u0105d\u00f3w jednoosobowych. Rz\u0105d opublikowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c list\u0119 os\u00f3b straconych w okresie rz\u0105d\u00f3w Tarakiego a win\u0105 za nie obarczono by\u0142ego lidera kraju.<\/p>\n

Amin pr\u00f3bowa\u0142 zmniejszy\u0107 zale\u017cno\u015b\u0107 Afganistanu od ZSRR. Pr\u00f3bowa\u0142 to zrealizowa\u0107 poprzez zr\u00f3wnowa\u017cenie polityki zagranicznej polegaj\u0105cej na zacie\u015bnieniu stosunk\u00f3w z Iranem<\/a> i Pakistanem<\/a>. Postawa Amina budzi\u0142a obawy w ZSRR gdzie na afga\u0144ski rz\u0105d patrzono z coraz wi\u0119ksz\u0105 podejrzliwo\u015bci\u0105. Szczeg\u00f3lnie niech\u0119tnie przyw\u00f3dcy ZSRR patrzyli na Amina po tym gdy ten spotka\u0142 si\u0119 osobi\u015bcie z Gulbuddinem Hekmatjarem<\/a> b\u0119d\u0105cym jednym z czo\u0142owych antykomunist\u00f3w<\/a> w Afganistanie. Prezydent stara\u0142 si\u0119 nawi\u0105za\u0107 lepsze stosunki z USA<\/a>. Ameryka\u0144ski ambasador, J. Bruce Amstutz po trzecim spotkaniu z Aminem o\u015bwiadczy\u0142 \u017ce przed ewentualnymi dzia\u0142aniami rz\u0105d USA musi obserwowa\u0107 sytuacj\u0119 w kraju. Na pocz\u0105tku grudnia 1979 roku, Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaproponowa\u0142o wsp\u00f3lne spotkanie na mi\u0119dzy Aminem a pakista\u0144skim prezydentemMuhammadem Zia ul-Haqem<\/a>. Rz\u0105d Pakistanu przyj\u0105\u0142 zmodyfikowan\u0105 wersj\u0119 oferty afga\u0144skiego MSZ i wys\u0142a\u0142 na rozmowy do Kabula w\u0142asnego ministra spraw zagranicznych, Agh\u0119 Szaniego mimo to tajna policja pakista\u0144ska Inter-Services Intelligence<\/a> w dalszym ci\u0105gu szkoli\u0142a mud\u017cahedin\u00f3w walcz\u0105cych przeciwko rz\u0105dowi Amina.<\/p>\n<\/div>\n

Przebieg interwencji radzieckiej<\/span><\/h2>\n

Operacja Sztorm-333<\/span><\/h3>\n

Mimo istotnego wsparcia radzieckiego i przewagi militarnej rz\u0105d Amina nie by\u0142 w stanie pokona\u0107 partyzant\u00f3w. Sytuacja sta\u0142a si\u0119 na tyle gro\u017ana, i\u017c instrukcje wkroczenia wojsk armii radzieckiej<\/a> do Afganistanu zosta\u0142y wydane ju\u017c 12 grudnia 1979 roku. Interwencja radziecka w Afganistanie w rzeczywisto\u015bci zacz\u0119\u0142a si\u0119 w nocy mi\u0119dzy 24 a 25 grudnia 1979 roku, kiedy to radzieckie wojska powietrznodesantowe opanowa\u0142y strategiczne lotniska w Kabulu i Bagramie. 26 grudnia w okolicach miast Termez i Kuszka 2 dywizje 40 Armii<\/a> (specjalnie utworzonej do inwazji na Afganistan) przekroczy\u0142y granic\u0119 afga\u0144sko-radzieck\u0105, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 stolicy, Kabulu oraz doKandaharu<\/a> poprzez Herat. 27 grudnia 1979 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 operacja \u201eSztorm-333\u201d<\/a>, maj\u0105ca na celu zlikwidowanie Hafizullaha Amina (kt\u00f3rego KGB podejrzewa\u0142o o dzia\u0142alno\u015b\u0107 agenturaln\u0105 na rzecz CIA<\/a>, antyradzieck\u0105 polityk\u0119 oraz pogl\u0105dymaoistyczne<\/a>). Komandosi przeszkoleni przez KGB z grupy Alfa, pod dow\u00f3dztwem pu\u0142kownika Bojarinowa, wyl\u0105dowali na lotnisku w Kabulu i zaatakowali pa\u0142ac prezydencki \u2013 Amin zosta\u0142 zastrzelony, a jego nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 Babrak Karmal, ciesz\u0105cy si\u0119 zaufaniem radzieckich decydent\u00f3w d\u0142ugoletni agent KGB. W akcji zgin\u0105\u0142 dow\u00f3dca komandos\u00f3w, pu\u0142kownik Bojarinow, zastrzelony przez pomy\u0142k\u0119 przez w\u0142asnych \u017co\u0142nierzy (dla mistyfikacji radzieccy \u017co\u0142nierze zostali przebrani w mundury afga\u0144skiej armii). Formalnie radziecka interwencja nast\u0105pi\u0142a na pro\u015bb\u0119 rz\u0105du Karmala, jednak pro\u015bb\u0119 t\u0119 Karmal podpisa\u0142 na terytorium ZSRR, a kilka dni po rozpocz\u0119ciu inwazji przyby\u0142 do Kabulu. Kierownictwo radzieckie b\u0142\u0119dnie oceni\u0142o sytuacj\u0119, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce wprowadzenie ogromnych si\u0142 radzieckich sparali\u017cuje op\u00f3r muzu\u0142ma\u0144skich partyzant\u00f3w. Inwazja planowana jako wojna b\u0142yskawiczna<\/a>, przeistoczy\u0142a si\u0119 w d\u0142ugotrwa\u0142y konflikt.<\/p>\n

Fazy konfliktu<\/span><\/h3>\n

Dziewi\u0119cioletni okres walk wojsk ZSRR w Afganistanie mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy okresy \u2013 w latach 1979 do 1982 nast\u0119powa\u0142o zajmowanie kraju przez wojska radzieckie \u2013 na pocz\u0105tku 1980 ich liczba wynosi\u0142a kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy, a w p\u00f3\u017aniejszym okresie osi\u0105gaj\u0105c poziom 104 tys. \u017co\u0142nierzy, z kolei inne \u017ar\u00f3d\u0142a oceniaj\u0105 liczb\u0119 \u017co\u0142nierzy ZSRR na sta\u0142e stacjonuj\u0105cych w Afganistanie na ok. 200 tys.\u00a0\u017bo\u0142nierze walcz\u0105cy po stronie ZSRR, pochodzili opr\u00f3cz Rosjan<\/a> g\u0142\u00f3wnie z Ukrainy<\/a>, Bia\u0142orusi<\/a>, Uzbekistanu<\/a>, a tak\u017ce w o wiele mniejszym stopniu z \u0141otwy<\/a>, Litwy<\/a> i Estonii<\/a>. Zast\u0119powano nimi stopniowo wojska z muzu\u0142ma\u0144skich<\/a> republik radzieckich, g\u0142\u00f3wnie z Tad\u017cykistanu<\/a>. Rozlokowanie si\u0142 radzieckich podczas inwazji skoncentrowane by\u0142o g\u0142\u00f3wnie wzd\u0142u\u017c granicy (obecnie granica z Tad\u017cykistanem, Uzbekistanem i Turkmenistanem<\/a>), oraz sieci dr\u00f3g zbudowanych przez Rosjan jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych. Tak\u017ce w strategicznych miastach, takich jak Kandahar<\/a> i Herat oraz w kluczowej dla komunikacji doliniePanczsziru<\/a>, le\u017c\u0105cej w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju. W strefie zainteresowania ZSRR le\u017ca\u0142y tak\u017ce tereny obejmuj\u0105ce bogate z\u0142o\u017ca gazu<\/a> oraz innych bogactw naturalnych<\/a>, kt\u00f3rych produkcj\u0119 w okresie radzieckiej okupacji<\/a> przeznaczano dla Zwi\u0105zku Radzieckiego. Docelowo armia radziecka kontrolowa\u0142a zaledwie 20% terytorium Afganistanu.<\/p>\n

Faza druga przypada na lata od 1982 do 1986 i jest to najci\u0119\u017cszy okres walk, praktycznie wojny totalnej<\/a>. Mimo zastosowanego arsena\u0142u \u015brodk\u00f3w wojennych armia radziecka oko\u0142o roku 1986 zacz\u0119\u0142a stopniowo traci\u0107 kontrol\u0119 nad Afganistanem, przyczyni\u0142o si\u0119 do tego tak\u017ce wsparcie afga\u0144skiego ruchu oporu przez CIA zgodnie z wcze\u015bniejsz\u0105 decyzj\u0105 ameryka\u0144skiego Kongresu<\/a>, kt\u00f3re dostarcza\u0142o mud\u017cahedinom du\u017ce ilo\u015bci sprz\u0119tu wojskowego \u2013 w tym niezwykle skuteczne w walce z radzieckimi helikopterami, naprowadzane na podczerwie\u0144<\/a> rakiety Stinger<\/a> (Operacja Cyclone<\/a>).<\/p>\n

Ostatnia faza wojny to lata 1986 do 1989, podczas kt\u00f3rych nast\u0119puje wycofywanie si\u0142 ZSRR z terytorium Afganistanu. Sytuacja armii radzieckiej by\u0142a na tyle niekorzystna, i\u017c w 1988 zosta\u0142a praktycznie uwi\u0119ziona w centrum kraju, gdy\u017c mud\u017cahedini przej\u0119li kontrol\u0119 nad g\u0142\u00f3wnymi szlakami komunikacyjnymi wiod\u0105cymi na p\u00f3\u0142noc. Dopiero po zniszczeniu g\u0142\u00f3wnych dr\u00f3g z u\u017cyciem rakiet Huragan oraz skutecznemu natarciu, armia radziecka zapewni\u0142a sobie bezpieczny transport do ZSRR. Ostateczne wycofanie si\u0119 ostatnich \u017co\u0142nierzy radzieckich z Afganistanu nast\u0105pi\u0142o 15 lutego 1989 roku. Rz\u0105d komunistyczny upad\u0142 ponad 3 lata p\u00f3\u017aniej, g\u0142\u00f3wnie w wyniku przej\u015bcia oddzia\u0142\u00f3w uzbeckiego genera\u0142a Dostuma<\/a> na stron\u0119 opozycji.<\/p>\n

Rola Stan\u00f3w Zjednoczonych, Zachodu i pa\u0144stw regionu<\/span><\/h3>\n

14 lutego 1979 dosz\u0142o do uprowadzenia i zabicie ameryka\u0144skiego ambasadora<\/a> w Afganistanie, Adolpha Dubsa<\/a> przez grup\u0119 maoist\u00f3w z ugrupowania Setem-i-Milli<\/i>. CIA<\/a> (nie maj\u0105c jednak bezpo\u015brednich dowod\u00f3w) podejrzewa\u0142o, i\u017c inspiratorem akcji by\u0142o radzieckie KGB, kt\u00f3re pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 afga\u0144sk\u0105 s\u0142u\u017cb\u0105 bezpiecze\u0144stwa, zorganizowa\u0142o ca\u0142\u0105 akcj\u0119, a nast\u0119pnie doprowadzi\u0142o do nieudanej pr\u00f3by odbicia zak\u0142adnika, zako\u0144czonej jego \u015bmierci\u0105. Kiedy w marcu 1979 roku radzieckie si\u0142y powietrzne zbombardowa\u0142y miasto Herat, powoduj\u0105c \u015bmier\u0107 tysi\u0119cy ludzi (od 5 tys. do 25 tys. wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w), wywiad USA uzna\u0142, i\u017c ZSRR d\u0105\u017cy do konfrontacji militarnej w tym rejonie \u2013 wskazywa\u0142y na to r\u00f3wnie\u017c meldunki wywiadu o formowaniu w Tad\u017cykistanie nowej radzieckiej 40 armii, przeznaczonej do dzia\u0142a\u0144 ofensywnych. W tej sytuacji prezydent USA Jimmy Carter<\/a>podpisa\u0142 dnia 3 lipca 1979 instrukcje dla wywiadu rozszerzaj\u0105c\u0105 udzielan\u0105 od kwietnia 1978 roku pomoc dla opozycji afga\u0144skiej.Zbigniew Brzezi\u0144ski<\/a>, \u00f3wczesny doradca prezydenta do spraw bezpiecze\u0144stwa stwierdzi\u0142, i\u017c inwazja ZSRR na Afganistan (do kt\u00f3rej dosz\u0142o kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej) by\u0142a faktycznie wyrokiem \u015bmierci dla ZSRR, kt\u00f3re nie mog\u0105c sprosta\u0107 ekonomicznym i militarnym wymogom tej wojny (mimo ogromnej przewadze w uzbrojeniu), doprowadzi\u0142o si\u0119 ostatecznie do samodestrukcji (upadek ZSRR nast\u0105pi\u0142 nied\u0142ugo po wycofaniu wojsk radzieckich z Afganistanu). Doradca prezydenta<\/a> Stan\u00f3w Zjednoczonych do spraw bezpiecze\u0144stwa<\/a>, Zbigniew Brzezi\u0144ski<\/a>, zaproponowa\u0142, aby ameryka\u0144skie wysi\u0142ki zmierza\u0142y w kierunku pomocy mud\u017cahedinom, wpl\u0105tuj\u0105c ZSRR w kosztowny konflikt, podobny do wojny w Wietnamie<\/a>[32]<\/a><\/sup>[33]<\/a><\/sup>. Jako \u017ce mud\u017cahedini \u017ale przyj\u0119li r\u00f3wnouprawnienie kobiet (zakazano m.in. kupowania \u017con), Brzezi\u0144ski uku\u0142 termin \u201e\u015bwi\u0119tej wojny<\/a><\/i>\u201d, maj\u0105cy zach\u0119ci\u0107 muzu\u0142man\u00f3w do walki z Sowietami i afga\u0144skim rz\u0105dem.<\/p>\n

CIA zapewnia\u0142o afga\u0144skiemu ruchowi oporu znaczne wsparcie logistyczne<\/a> i dostawy uzbrojenia, pomocy udziela\u0142y te\u017c Wielka Brytania<\/a>, Chiny<\/a>, Iran<\/a> i pa\u0144stwa arabskie \u2013 zw\u0142aszcza Arabia Saudyjska<\/a>. Na terenie Pakistanu<\/a> i Iranu utworzono bazy szkoleniowe i zaopatrzeniowe mud\u017cahedin\u00f3w. Liczb\u0119 mud\u017cahedin\u00f3w szacowano na 60 tys. w pocz\u0105tkowym okresie wojny, natomiast oko\u0142o roku 1988 ju\u017c na prawie 180-200 tys. bojownik\u00f3w \u2013 niew\u0105tpliwie przyczyni\u0142 si\u0119 do tego fakt powstania w Pakistanie i Iranie kilkuset oboz\u00f3w treningowych, w kt\u00f3rych szkolono i uzbrajano mud\u017cahedin\u00f3w oraz zjawisko masowej dezercji<\/a>z armii afga\u0144skiej, jak r\u00f3wnie\u017c religijny charakter ruchu oporu. Od pocz\u0105tku bowiem zwi\u0105zany by\u0142 on cz\u0119\u015bciowo z radykalnymi oraz umiarkowanymi nurtami islamu \u2013 tworzy\u0142o go od pocz\u0105tku 7 partii sunnickich<\/a> (wspieranych z terytorium Pakistanu) oraz 8 partii szyickich, kt\u00f3re otrzymywa\u0142y wsparcie z Iranu. Do przekazywania pieni\u0119dzy i sprz\u0119tu CIA wykorzystywa\u0142a g\u0142\u00f3wnie pakista\u0144ski wywiad ISI, wskutek utraty mo\u017cliwo\u015bci wp\u0142ywu na ira\u0144skie s\u0142u\u017cby wywiadowcze SAVAK<\/a>, rozwi\u0105zane w lutym 1979 roku w czasie rewolucji islamskiej<\/a> w Iranie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dostaw kierowano do radykalnego ugrupowania, kt\u00f3rym dowodzi\u0142 Gulbuddin Hekmatjar podejrzewany o przyja\u017a\u0144 z Usam\u0105 bin Ladenem<\/a>. W minimalnym stopniu wspierano identyfikuj\u0105cy si\u0119 z bardziej umiarkowanym nurtem islamu ruch komendanta Masuda, gdy\u017c wywiad pakista\u0144ski nie dowierza\u0142 mu jako Tad\u017cykowi<\/a>.<\/p>\n

Szacuje si\u0119, \u017ce 35 tysi\u0119cy islamskich ochotnik\u00f3w pochodz\u0105cych z 43 kraj\u00f3w islamskich bra\u0142o udzia\u0142 w wojnie. Wed\u0142ug rz\u0105du USA (oskar\u017conego o dopuszczenie do wzrostu wp\u0142yw\u00f3w ruch\u00f3w fundamentalistycznych), wszystkie fundusze trafi\u0142y do rodzimych afga\u0144skich rebeliant\u00f3w, jednocze\u015bnie rz\u0105d USA zaprzecza, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z jego funduszy by\u0142 wykorzystywany przez Osama bin Ladena oraz zagranicznych ochotnik\u00f3w arabskich. Do przybywania na \u015bwi\u0119t\u0105 wojn\u0119<\/i> do Afganistanu, arabskich ochotnik\u00f3w zach\u0119ca\u0142y s\u0142u\u017cby specjalne Pakistanu<\/p>\n

Wp\u0142yw interwencji na rz\u0105dy afga\u0144skie<\/span><\/h2>\n

Rz\u0105dy Karmala<\/span><\/h3>\n

Karmal po obj\u0119ciu w\u0142adzy og\u0142osi\u0142 amnesti\u0119<\/a> w wyniku kt\u00f3rej na wolno\u015b\u0107 wypuszczono wi\u0119\u017ani\u00f3w dw\u00f3ch poprzednich rz\u0105d\u00f3w. Obieca\u0142 utworzenie rz\u0105du koalicyjnego kt\u00f3ry nie b\u0119dzie zwolennikiem socjalistycznego modelu pa\u0144stwa, podkre\u015blaj\u0105c przy tym \u017ce wynegocjuje wsparcie polityczne, militarne i gospodarcze z ZSRR. Trzema najwa\u017cniejszymi obietnicami Karmalu by\u0142y – powszechna amnestia wi\u0119\u017ani\u00f3w, upowszechnianie Podstawowych Zasad Demokratycznej Republiki Afganistanu i przyj\u0119cie nowej flagi zawieraj\u0105cej tradycyjne barwy narodowe (poprzednia flaga by\u0142a czerwona). Jego rz\u0105d przywr\u00f3ci\u0142 ponadto skonfiskowane mienie, przyzna\u0142 koncesje przyw\u00f3dcom religijnym oraz sprywatyzowa\u0142<\/a> niekt\u00f3re nieruchomo\u015bci znacjonalizowane<\/a> podczas wcze\u015bniejszych reform. Wszystkie te dzia\u0142ania, z wyj\u0105tkiem og\u00f3lnej amnestii wi\u0119\u017ani\u00f3w, by\u0142y wprowadzane stopniowo. Z wi\u0119zie\u0144 wypuszczono 2600 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych w tym 600 cz\u0142onk\u00f3w Parczam a powszechna amnestia og\u0142oszona na obchodach szesnastej rocznicy powstanie LPDA (1 stycznia 1980 roku) by\u0142a przez rz\u0105d bardzo nag\u0142o\u015bniana. Karmal rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 nad Podstawowymi Zasadami Demokratycznej Republiki Afganistanu kt\u00f3rymi by\u0142a gwarancja praw demokratycznych tj. wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, prawo do bezpiecze\u0144stwa i \u017cycia, prawo do demonstracji, prawo do pokojowego zrzeszania si\u0119 oraz do rzetelnego procesu s\u0105dowego. Amin w ramach zasad og\u0142osi\u0142 \u017ce pa\u0144stwo chroni\u0107 b\u0119dzie trzy rodzaje w\u0142asno\u015bci: pa\u0144stwow\u0105, sp\u00f3\u0142dzielcz\u0105<\/a> i w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105. Prezydent rozszerzy\u0142 baz\u0119 wsparcia dla LPDA na grupy spo\u0142eczne kt\u00f3re dotychczas by\u0142y okre\u015blane jakowrogowie rewolucji<\/i>. Prezydent mianowa\u0142 te\u017c grup\u0119 os\u00f3b niezwi\u0105zanych z ruchem komunistycznym na stanowiska rz\u0105dowe – w okresie od marca do maja 1980 roku a\u017c 78 na 191 os\u00f3b os\u00f3b mianowanych na stanowiska rz\u0105dowe nie by\u0142o cz\u0142onkami LDPA. Z jego inicjatywy w czerwcu 1981 roku odby\u0142 si\u0119 zjazd za\u0142o\u017cycielski Narodowego Frontu Ojczyzny. Karmal jako praktykuj\u0105cymuzu\u0142manin<\/a> przyst\u0105pi\u0142 do powrotu do odwo\u0142ywa\u0144 do tradycyjnych zwyczaj\u00f3w afga\u0144skich oraz islamskich. Na pi\u0105tym plenum Komitetu Centralnego partii w czerwcu 1981 roku z\u0142o\u017cy\u0142 rezygnacj\u0119 ze stanowiska premiera i na tym stanowisku zosta\u0142 zast\u0105piony przez Sultana Aliego Kesztmandu oraz doprowadzi\u0142 do zmian w Radzie Rewolucyjnej kt\u00f3rej a\u017c pi\u0119ciu cz\u0142onk\u00f3w nie by\u0142o zwi\u0105zanych z rz\u0105dz\u0105c\u0105 parti\u0105. Nieortodoksyjne i liberalne podej\u015bcie Karmala nie zatrzyma\u0142o jednak rosn\u0105cych niepokoj\u00f3w oraz roz\u0142amu w rz\u0105dzie kt\u00f3rego liczni przedstawiciele przechodzili na stron\u0119 opozycji. Roz\u0142amy nie zmieni\u0142y jednak kierunku obranego przez rz\u0105d. W styczniu 1984 roku Karmal drastycznie ograniczy\u0142 reform\u0119 roln\u0105<\/a> wprowadzon\u0105 przez Tarakiego i Amina oraz zwi\u0119kszy\u0142 zakres granic gospodarstw ziemskich. Rz\u0105d kontynuowa\u0142 program alfabetyzacji oraz zwi\u0119kszy\u0142 prawa kobiet. We wrze\u015bniu 1985 roku odby\u0142o si\u0119 pierwsze od lat posiedzenie parlamentu starszyzny plemiennej Loja D\u017cirga<\/a>. Przewodnicz\u0105cym parlamentu zosta\u0142 Abdurrahim Hatef<\/a> nieb\u0119d\u0105cy cz\u0142onkiem LPDA. Podczas wybor\u00f3w 1985-1986 zosta\u0142o ustalone \u017ce 60% urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych ma by\u0107 osobami spoza rz\u0105dz\u0105cej partii a pod koniec rz\u0105d\u00f3w Karmal zdecydowa\u0142 o tym \u017ce kilku cz\u0142onk\u00f3w rz\u0105du na wysokim szczeblu nie b\u0119dzie cz\u0142onkami partii. Mimo liberalizacji systemu stale zwi\u0119kszano zapotrzebowanie na armie – po interwencji radzieckiej, bud\u017cet obronny wzr\u00f3s\u0142 do 208 mln USD w 1980 roku i 325 mln USD w 1981 roku. W 1982 roku stwierdzono \u017ce rz\u0105d wyda\u0142 na cele wojskowe oko\u0142o 22% wszystkich wydatk\u00f3w. W styczniu 1981 roku rz\u0105d podwoi\u0142 p\u0142ace dla personelu wojskowego oraz zwi\u0119kszy\u0142 wiek dla rezerwist\u00f3w do 35 roku \u017cycia a wojskowi zyskali w rz\u0105dzie szerokie wp\u0142ywy. Liczba \u017co\u0142nierzy wzros\u0142a z 25 tysi\u0119cy w 1980 roku do 40 tysi\u0119cy w po\u0142owie lat 80.[55]<\/a><\/sup>[56]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Rz\u0105dy Nad\u017cibullaha<\/span><\/h3>\n

W 1987 roku w\u0142adz\u0119 przej\u0105\u0142 Mohammad Nad\u017cibullah<\/a> kt\u00f3ry zwi\u0119kszy\u0142 zakres liberalizacji i zlikwidowa\u0142 Demokratyczn\u0105 Republik\u0119 Afganistanu tworz\u0105c w jej miejsce II Republik\u0119. Z inicjatywy Nad\u017cibullaha powsta\u0142a Komisja Pojednania Narodowego a pod koniec tego samego roku wezwa\u0142 do p\u00f3\u0142rocznego zawieszenia broni w trwaj\u0105cej w kraju wojnie domowej<\/a>. Cho\u0107 program nie uda\u0142 si\u0119 to rz\u0105dowi uda\u0142o si\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107 na swoj\u0105 stron\u0119 wielu mud\u017cahedin\u00f3w rozczarowanych polityk\u0105 opozycji, zasilili oni rz\u0105dowe milicje. Proces pojednania doprowadzi\u0142 do zyskania szerokiego poparcia dla rz\u0105du na terenach miejskich oraz do stabilizacji afga\u0144skiej armii. We wrze\u015bniu 1986 roku przygotowano now\u0105 konstytucj\u0119<\/a> kt\u00f3r\u0105 zatwierdzono 29 listopada 1987 roku. W czerwcu 1988 roku Rada Rewolucyjna kt\u00f3rej cz\u0142onkowie byli wybierani przez kierownictwo partii zosta\u0142o zast\u0105pione przez Zgromadzenie Narodowe kt\u00f3rego przedstawiciele byli wybierani w wyborach. Znacznej zmianie uleg\u0142a ideologia LDPA kt\u00f3ra coraz mniej odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do socjalistycznych wzorc\u00f3w. W 1989 roku minister szkolnictwa wy\u017cszego w rz\u0105dzie Nad\u017cibullaha rozpocz\u0105\u0142 proces desowietyzacji<\/i> uczelni. W 1989 roku nazw\u0119 partii zmieniono na Parti\u0119 Ojczyzny a w 1990 roku partia og\u0142osi\u0142a \u017ce porzuca marksizm<\/a> a wszyscy jej cz\u0142onkowie s\u0105 muzu\u0142manami<\/a>. Jego rz\u0105d rozpocz\u0105\u0142 te\u017c prywatyzacj\u0119<\/a> gospodarki i wprowadza\u0142 reformy w duchu wolnego rynku<\/a>. Rz\u0105d afga\u0144ski pod jego kierownictwem ograniczy\u0142 radzieckie wp\u0142ywy.<\/p>\n

W 1987 roku odby\u0142y si\u0119 wybory samorz\u0105dowe w kt\u00f3rych prezydent umo\u017cliwi\u0142 start innych partii politycznych oraz zapowiedzia\u0142 gotowo\u015b\u0107 do podzielenia si\u0119 w\u0142adz\u0105 z przedstawicielami grup opozycyjnych oraz na utworzenie koalicji rz\u0105dowej. Nowa konstytucja zak\u0142ada\u0142a utworzenie nowego dwuizbowego Zgromadzenia Narodowego (Meli Shura), sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z Senatu (Sena) i Izby Reprezentant\u00f3w (Wolesi D\u017cirga). Nad\u017cibullah og\u0142osi\u0142 \u017ce tylko grupa najbardziej ekstremistycznych organizacji opozycji nie mo\u017ce przyst\u0105pi\u0107 do planowanego rz\u0105du koalicyjnego. Wybory parlamentarne w 1988 roku wygra\u0142a LDPA kt\u00f3ra zyska\u0142a 46 mandat\u00f3w, Front Narodowy zyska\u0142 45 miejsc a nowo powsta\u0142e partie lewicowe zdoby\u0142y \u0142\u0105cznie 24 miejsca. Wybory zosta\u0142y zbojkotowane przez mud\u017cahedin\u00f3w – jedyn\u0105 uzbrojon\u0105 grup\u0105 opozycyjn\u0105 kt\u00f3ra zgodzi\u0142a si\u0119 na pok\u00f3j z rz\u0105dem by\u0142o szyickie stronnictwo, afga\u0144ski Hezbollah. Mimo bojkotu ze strony islamist\u00f3w, rz\u0105d odda\u0142 im 50 z 234 miejsc w Izbie Parlamencie.<\/p>\n

Zako\u0144czenie interwencji i koniec wojny domowej<\/span><\/h2>\n

W lutym 1989 roku Sowieci wycofali ostatnich \u017co\u0142nierzy z Afganistanu, ale wbrew oczekiwaniom obserwator\u00f3w rz\u0105d wci\u0105\u017c utrzymywa\u0142 si\u0119 u w\u0142adzy. ZSRR zachowa\u0142 wsparcie finansowe i zaopatrzeniowe dla Afganistanu. W dalszym ci\u0105gu mud\u017cahedini otrzymywali wsparcie ze strony Pakistanu i CIA a celem zbrojnej opozycji by\u0142o ustanowienie pa\u0144stwa opartego na fundamentalistycznym islamie. Nad\u017cibullahowi pocz\u0105tkowo uda\u0142o si\u0119 skutecznie zorganizowa\u0107 obron\u0119 przeciw mud\u017cahedinom, w 1990 roku prezydent powo\u0142a\u0142 licz\u0105c\u0105 100 tysi\u0119cy os\u00f3b milicj\u0119 a pod koniec lat 80. liczba funkcjonariuszy si\u0142 pa\u0144stwowych wynosi\u0142a ju\u017c 300 tysi\u0119cy os\u00f3b. Rz\u0105d zyska\u0142 te\u017c pomoc zaopatrzeniow\u0105 i technologiczn\u0105 ze strony Indii<\/a>pragn\u0105cych utrzyma\u0107 przy w\u0142adzy Nad\u017cibullaha. Po wycofaniu si\u0119 Sowiet\u00f3w dosz\u0142o do stopniowej islamizacji kraju – konstytucja z 1990 roku deklarowa\u0142a \u017ce Afganistan jest pa\u0144stwem islamskim<\/a> i ostatecznie zlikwidowano z niego odniesienia do my\u015bli lewicowej. Artyku\u0142 pierwszy konstytucji z 1990 roku potwierdzi\u0142 \u017ce Afganistan jest niezale\u017cnym, jednolitym i islamskim pa\u0144stwem<\/i>. W styczniu 1992 roku rz\u0105d Rosji<\/a> ostatecznie zako\u0144czy\u0142 swoje wsparcie dla Afganistanu\u00a0<\/span>a sam Nad\u017cibullah coraz bardziej negatywnie wyra\u017ca\u0142 si\u0119 o dotychczasowych sojusznikach, ustanawiaj\u0105c nawet nowe \u015bwi\u0119to narodowe – Dzie\u0144 Ocalenia Narodowego kt\u00f3re odbywa\u0142o si\u0119 w rocznic\u0119 wycofania si\u0119 z Afganistanu wojsk radzieckich[71]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

W 1992 roku rz\u0105d spadkobierc\u00f3w LDPA ostatecznie upad\u0142 a w jego miejscu mud\u017cahedini utworzyli Islamsk\u0105 Republik\u0119 Afganistanu<\/a>. D\u0142ugoletnia wojna spowodowa\u0142a os\u0142abienie gospodarki Afganistanu i gwa\u0142towne zubo\u017cenie jego spo\u0142ecze\u0144stwa, zniszczenie kultury oraz masowa emigracja ludno\u015bci (ok. 5 milion\u00f3w Afga\u0144czyk\u00f3w) by\u0142y kolejnymi efektami wojny. Odleg\u0142ym skutkiem poparcia przez Pakistan fundamentalistycznego od\u0142amu mud\u017cahedin\u00f3w, kt\u00f3rym kierowa\u0142 Gulbuddin Hekmatjar, a tak\u017ce braku zainteresowania pa\u0144stw zachodnich sytuacj\u0105 w Afganistanie na pocz\u0105tku lat 90. (wynikaj\u0105cego poniek\u0105d z utraty wp\u0142ywu na radykalizuj\u0105ce si\u0119 ugrupowania by\u0142ych mud\u017cahedin\u00f3w po wycofaniu si\u0119 ZSRR z Afganistanu), by\u0142o przej\u0119cie w\u0142adzy przez fundamentalist\u00f3w islamskich w 1992 roku. Rozpocz\u0119ta wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej wojna domowa, toczona g\u0142\u00f3wnie przez dawnych mud\u017cahedin\u00f3w, doprowadzi\u0142a do \u015bmierci ponad 400 tys. ludzi oraz niemal ca\u0142kowitego zniszczenia Kabulu (ju\u017c wcze\u015bniej miasto dozna\u0142o uszczerbku wskutek dzia\u0142a\u0144 wojennych w latach 80.), a w ko\u0144cu do przej\u0119cia w\u0142adzy przez fanatycznych Talib\u00f3w<\/a>.<\/p>\n

Skutki<\/span><\/h2>\n
\n
\n
Porzucone przez armi\u0119 radzieck\u0105 czo\u0142gi w pobli\u017cu bazy lotniczej Bagram<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

Wed\u0142ug szacunk\u00f3w liczba ofiar \u015bmiertelnych konfliktu po stronie afga\u0144skiej si\u0119ga ok. 1,5 mln ludzi (w tym ludno\u015b\u0107 cywilna stanowi\u0142a ok. 90% og\u00f3lnej liczby zabitych) \u2013 s\u0105 to g\u0142\u00f3wnie ofiary bezpo\u015brednich dzia\u0142a\u0144 wojennych, jak i terroru CHAD, oraz w mniejszym stopniu dzia\u0142a\u0144 odwetowych i terroru stosowanego przez mud\u017cahedin\u00f3w. Rannych zosta\u0142o od 2 do 4 milion\u00f3w ludzi. Po stronie ZSRR liczba zabitych, zaginionych i zmar\u0142ych wskutek odniesionych ran wynios\u0142a 15 031 os\u00f3b, z czego 14 427 \u017co\u0142nierzy armii radzieckiej, 576 \u017co\u0142nierzy i funkcjonariuszy z formacji podleg\u0142ych KGB, 28 cz\u0142onk\u00f3w formacji MSW. Prawie 54 tys. \u017co\u0142nierzy zosta\u0142o rannych (w tym ponad 10 tysi\u0119cy uleg\u0142o trwa\u0142emu inwalidztwu). Ustalenia poczynione w latach 90. przez cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w zachodnich sugerowa\u0142y ca\u0142kowit\u0105 liczb\u0119 poleg\u0142ych po stronie ZSRR na ponad 30 tys. ludzi. Liczba ofiar radzieckich wskutek szerz\u0105cego si\u0119 w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy alkoholizmu<\/a>, narkomanii<\/a> i spowodowanych dzia\u0142aniami wojennymi chor\u00f3b psychicznych<\/a> nie jest znana. Straty ZSRR w sprz\u0119cie wojskowym wynios\u0142y 118 samolot\u00f3w<\/a>, 333 helikopter\u00f3w, 147 czo\u0142g\u00f3w, 1314 transporter\u00f3w opancerzonych, 433 dzia\u0142 i mo\u017adzierzy<\/a>, 1138 zestaw\u00f3w radiowych i woz\u00f3w dowodzenia, 510 pojazd\u00f3w in\u017cynieryjnych, 11 369 ci\u0119\u017car\u00f3wek<\/a> i woz\u00f3w tankowania<\/a>.<\/p>\n

Wojna w Afganistanie spowodowa\u0142a przyspieszony upadek Zwi\u0105zku Radzieckiego, mimo i\u017c w stosunku do ca\u0142o\u015bci bud\u017cetu wojskowego coroczne koszty interwencji by\u0142y niskie (mniej ni\u017c 3% ka\u017cdego roku), systematycznie rosn\u0105ce koszty wojny zamkn\u0119\u0142y si\u0119 kwot\u0105 ponad 100 mld dolar\u00f3w<\/a> ameryka\u0144skich (cz\u0119\u015bciowo zrekompensowan\u0105 przez obowi\u0105zkowe dostawy gazu ziemnego<\/a>\u00a0z Afganistanu do ZSRR, eksploatacj\u0119 bogactw naturalnych okupowanego kraju oraz podporz\u0105dkowaniu wi\u0119kszo\u015bci jego gospodarki ZSRR). S\u0142abo\u015b\u0107 doktryny militarnej pa\u0144stwa radzieckiego w starciu z partyzantami, spowodowa\u0142a zmian\u0119 postrzegania na arenie mi\u0119dzynarodowej rzeczywistej warto\u015bci bojowej Armii Radzieckiej i jej przysz\u0142ych szans w ewentualnym konflikcie z pa\u0144stwami zachodnimi \u2013 brak zwyci\u0119stwa ZSRR w Afganistanie nie oznacza\u0142 jednak, \u017ce Armia Radziecka zosta\u0142a uznana na Zachodzie za niegro\u017an\u0105. Nadal uwa\u017cana by\u0142a, mimo pewnych op\u00f3\u017anie\u0144 w najnowszych technologiach wojskowych, za zdoln\u0105 do prowadzenia intensywnej wojny konwencjonalnej z zaawansowanym technicznie przeciwnikiem w diametralnie innych warunkach terenowych Europy<\/a> i Dalekiego Wschodu<\/a>. Ponadto od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej<\/a> nie bra\u0142a ona udzia\u0142u bezpo\u015brednio w regularnej wojnie, w wi\u0119kszo\u015bci prowadz\u0105c tzw. wojny zast\u0119pcze (ang.<\/a> \u201eproxy wars\u201d). Dlatego te\u017c jej pocz\u0105tkowe sposoby prowadzenia walki w Afganistanie (du\u017ce operacje okr\u0105\u017caj\u0105ce z u\u017cyciem wojsk pancernych i zmechanizowanych bez wystarczaj\u0105cego wsparcia z powietrza) okaza\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie nieefektywne. Dopiero potem Sowieci ad hoc<\/a> stworzyli od podstaw nowe sposoby dzia\u0142a\u0144, wycofuj\u0105c z Afganistanu prawie wszystkie pododdzia\u0142y czo\u0142g\u00f3w i zast\u0119puj\u0105c je przede wszystkim u\u017cyciem \u015bmig\u0142owc\u00f3w. Przerzucano nimi szybko wojska aeromobilne w rejon walk z zamiarem \u201epionowego okr\u0105\u017cenia\u201d oddzia\u0142\u00f3w partyzanckich, a nast\u0119pnie wspierano ogniem ze \u015bmig\u0142owc\u00f3w oddzia\u0142y walcz\u0105ce na ziemi.<\/p>\n

Os\u0142abienie autorytetu pa\u0144stwowego ZSRR i jego przyw\u00f3dc\u00f3w przyczyni\u0142o si\u0119 do ko\u0144cazimnej wojny<\/a>. Dodatkowym czynnikiem przyspieszaj\u0105cym upadek ZSRR by\u0142 spowodowany radzieck\u0105 interwencj\u0105 brak ratyfikacji<\/a> przez Kongres Stan\u00f3w Zjednoczonych porozumienia w sprawie ograniczenia zbroje\u0144 strategicznych (SALT II<\/a>) \u2013 co nast\u0105pi\u0142o w p\u00f3\u0142 roku po inwazji ZSRR na Afganistan. W 1980 r. licz\u0105ce si\u0119 na arenie mi\u0119dzynarodowej kraje zachodnie, w prote\u015bcie przeciwko radzieckiej interwencji w Afganistanie, zbojkotowa\u0142y<\/a> Letnie Igrzyska Olimpijskie w Moskwie<\/a>.<\/p>\n

Kontrowersje<\/span><\/h2>\n\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n
\n
\n
\"Quote-alpha.png\"<\/div>\n

… w tej wojnie nie do wygrania wojska radzieckie mia\u0142y pewne osi\u0105gni\u0119cia. W po\u0142owie lat osiemdziesi\u0105tych w\u0142adze w Kabulu mog\u0142y stwierdzi\u0107 zgodnie z prawd\u0105, \u017ce sprawuj\u0105 kontrol\u0119 mniej wi\u0119cej nad jedn\u0105 pi\u0105t\u0105 kraju dzi\u0119ki wysuni\u0119tym posterunkom, rozmieszczonym wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnych dr\u00f3g i otaczaj\u0105cych kluczowe punkty i obiekty. W 1979 roku w\u0142adze w Kabulu kontrolowa\u0142y jedn\u0105 dziesi\u0105t\u0105 terytorium Afganistanu. Liczba \u017co\u0142nierzy radzieckich w tym kraju by\u0142a stosunkowo niewielka i wynosi\u0142a mniej ni\u017c po\u0142ow\u0119 najwy\u017cszego kontyngentu Amerykan\u00f3w w Wietnamie, a przecie\u017c Rosjanie d\u0105\u017cyli do opanowania trzy i p\u00f3\u0142 raza wi\u0119kszego kraju.<\/p>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Ocena konfliktu i jego rzeczywistych skutk\u00f3w dla ZSRR jest sporna. Mimo stosunkowo wysokich kwot przeznaczonych przez lata trwania konfliktu na finansowanie wojny, zaanga\u017cowanie militarne ZSRR i obci\u0105\u017cenia finansowe bud\u017cetu wojskowego podczas interwencji w Afganistanie pozostawa\u0142y wzgl\u0119dnie niskie \u2013 na prowadzenie wojny przeznaczano corocznie od 1,5 do 2,5 procent<\/a>\u00a0<\/span>bud\u017cetu wojskowego ZSRR, a liczebno\u015b\u0107 kontyngentu wojskowego stanowi\u0142a 3% ca\u0142o\u015bci si\u0142 zbrojnych ZSRR. Niskie koszty interwencji wynika\u0142y z kilku czynnik\u00f3w\u00a0\u2013 niewielka zmiana liczby \u017co\u0142nierzy w szczytowej fazie konfliktu w stosunku do pocz\u0105tkowej liczby \u017co\u0142nierzy (ich liczby nie zwi\u0119kszano gwa\u0142townie, lecz stopniowo), u\u017cywanie konserwatywnych taktyk wojennych w celu zminimalizowania strat (naloty prowadzono przewa\u017cnie z du\u017cych wysoko\u015bci, co powodowa\u0142o tak\u017ce du\u017ce straty w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej, a wojska l\u0105dowe walcz\u0105c z rebeliantami, nie zapuszcza\u0142y si\u0119 poza zasi\u0119g ogniowego wsparcia ani nie \u015bciga\u0142y partyzant\u00f3w), stosowanie starszych rodzaj\u00f3w broni i amunicji pochodz\u0105cych ze sk\u0142ad\u00f3w mobilizacyjnych, kr\u00f3tkie linie dostaw wojskowych (cz\u0119sto o wiele kr\u00f3tsze ni\u017c podobne linie zaopatrzenia jednostek wojskowych w samym ZSRR), zobowi\u0105zanie rz\u0105du Afganistanu do obowi\u0105zkowej odp\u0142atno\u015bci na rzecz ZSRR za pomoc ekonomiczn\u0105 i wojskow\u0105 w postaci dostaw gazu ziemnego<\/a> (warto\u015b\u0107 dostaw, wy\u0142\u0105czona z sumy wydatk\u00f3w na interwencj\u0119, wynios\u0142a do 1986 3,5 miliarda rubli w por\u00f3wnaniu do koszt\u00f3w interwencji, kt\u00f3re wynios\u0142y og\u00f3\u0142em 15 miliard\u00f3w rubli w roku 1986).<\/p>\n

W Afganistanie stacjonowa\u0142o przewa\u017cnie 100 samolot\u00f3w bojowych i 300 \u015bmig\u0142owc\u00f3w (3,5% ca\u0142o\u015bci si\u0142 radzieckiego lotnictwa). Oko\u0142o trzech czwartych wojsk armii radzieckiej stacjonuj\u0105cych w Afganistanie pe\u0142ni\u0142o s\u0142u\u017cb\u0119 garnizonow\u0105, pilnuj\u0105c kluczowych miast, baz wojskowych oraz sieci dr\u00f3g, organizuj\u0105c konwoje (si\u0142y wojskowe ZSRR w szczytowym momencie kontrolowa\u0142y nie wi\u0119cej ni\u017c 20% powierzchni kraju). Jedynie pozosta\u0142a ich cz\u0119\u015b\u0107 z\u0142o\u017cona z wojsk elitarnych (powietrznodesantowych, desantowo-szturmowych oraz Specnazu) by\u0142a stale zaanga\u017cowana w bezpo\u015brednie walki z partyzantami razem z rz\u0105dow\u0105 armi\u0105 afga\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Rakiety przeciwlotnicze<\/span><\/h3>\n

Podczas inwazji radzieckiej na Afganistan mud\u017cahedini posiadali i kupowali na czarnym rynku m.in. w Polsce strza\u0142y-2<\/a>. Pociski z tych sponsorowanych przez zachodnie kraje dostaw cz\u0119sto si\u0119 psu\u0142y (znacznie bardziej ni\u017c u\u017cywane przez armie UW) oraz posiada\u0142y liczne wady. ZSRR doskonale o tym wiedzia\u0142, kontroluj\u0105c sprzeda\u017c i uszkadzaj\u0105c sprz\u0119t. Dlatego te\u017c dostarczenie sprawnych rakiet jak stingery<\/a> by\u0142o zaskoczeniem.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Radziecka_interwencja_w_Afganistanie<\/a><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0Radziecka interwencja w Afganistanie (wojna domowa w Afganistanie,wojna afga\u0144ska) \u2013 dziewi\u0119cioletnia wojna Zwi\u0105zku Radzieckiegowspieraj\u0105cego afga\u0144ski rz\u0105d przeciw partyzantce mud\u017cahedin\u00f3w wspieranej przez USA na terytorium Afganistanu. ZSRR chcia\u0142 umocni\u0107 i utrzyma\u0107 u w\u0142adzy rz\u0105d w s\u0105siaduj\u0105cym Afganistanie. Interwencja zosta\u0142a uruchomiona w momencie, gdy zaistnia\u0142y warunki sprzyjaj\u0105ce do przej\u0119cia pe\u0142nej sowieckiej kontroli nad Afganistanem. Jeden z najbardziej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-7282","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-prasa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7282","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7282"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7282\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7330,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7282\/revisions\/7330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7282"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7282"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7282"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}