{"id":7058,"date":"2016-04-02T15:56:56","date_gmt":"2016-04-02T15:56:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.universe.expert\/?p=7058"},"modified":"2016-04-20T14:04:48","modified_gmt":"2016-04-20T14:04:48","slug":"wojna-w-bosni-i-hercegowina-92-95","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.universe.expert\/?p=7058","title":{"rendered":"Wojna w Bo\u015bni i Hercegowina ’92-’95"},"content":{"rendered":"

\"pobrane\"<\/a>Wojna w Bo\u015bni i Hercegowinie \u2013 tocz\u0105ca si\u0119 w latach 1992-1995 wojna domowa, kt\u00f3ra by\u0142a najbardziej krwawym konfliktem w Europie od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej. Stronami konfliktu byli walcz\u0105cy o autonomi\u0119 bo\u015bniaccy Serbowie<\/a> oraz w\u0142adze Bo\u015bni i Hercegowiny<\/a>, na kt\u00f3rej terenie toczy\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wne walki, wraz ze skonfederowanymi z nimi od pewnego momentu Chorwatami<\/a>. W wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych, a przede wszystkim w wyniku czystek etnicznych, zgin\u0119\u0142o od 97 tys. do 110 tys. ludzi (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 nawet do 200 tys.), a ponad 1,8 miliona zosta\u0142o uchod\u017acami. Wszystkie strony konfliktu dopu\u015bci\u0142y si\u0119 licznych czystek etnicznych, rabunk\u00f3w i gwa\u0142t\u00f3w na ludno\u015bci cywilnej. Trwaj\u0105ca cztery lata wojna i czystki etniczne, zosta\u0142y zako\u0144czone wymuszonym przez Sojusz P\u00f3\u0142nocnoatlantycki<\/a> (NATO) uk\u0142adem w Dayton<\/a>, kt\u00f3ry dzia\u0142aj\u0105c z mandatuONZ<\/a> przeprowadzi\u0142 w tym celu operacje lotnicze<\/a> \u201eDeny Flight<\/a>\u201d oraz \u201eDeliberate Force<\/a>\u201d.<\/p>\n

Pocz\u0105tek wojny<\/strong><\/p>\n

W pierwszych dniach marca 1992 odby\u0142o si\u0119 referendum<\/a> w Bo\u015bni i Hercegowinie<\/a>, w kt\u00f3rym zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 g\u0142osuj\u0105cych (99,4%) opowiedzia\u0142a si\u0119 za wyj\u015bciem republiki z federacji jugos\u0142owia\u0144skiej<\/a> i niepodleg\u0142o\u015bci\u0105, by\u0142o to jednak niezgodne z \u00f3wczesn\u0105 federaln\u0105 konstytucj\u0105 Jugos\u0142awii. Serbowie<\/a> (oko\u0142o po\u0142owa ludno\u015bci republiki) zbojkotowali referendum<\/a>. 3 marca 1992 roku Bo\u015bnia i Hercegowina og\u0142osi\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Bardzo szybko, bo ju\u017c w kwietniu, zosta\u0142a uznana przez wsp\u00f3lnot\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 za niepodleg\u0142e pa\u0144stwo. Natychmiast wybuch\u0142y walki. W jednym z pierwszych star\u0107 napr\u0119dce zebrane oddzia\u0142y bo\u015bniackie (policjanci, ochotnicy i cz\u0142onkowie lokalnych gang\u00f3w mafijnych) odpar\u0142y Armi\u0119 Jugos\u0142owia\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra pr\u00f3bowa\u0142a przywr\u00f3ci\u0107 kontrol\u0119 nadSarajewem<\/a>, kt\u00f3re zosta\u0142o stolic\u0105 Bo\u015bni. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 obl\u0119\u017cenie miasta, kt\u00f3re trwa\u0142o przez 3,5 roku. Najs\u0142ynniejszym miejscem w Sarajewie sta\u0142a si\u0119 \u201cAleja Snajper\u00f3w<\/a>\u201d \u2013 jedna z g\u0142\u00f3wnych ulic miasta pozostaj\u0105ca przez ca\u0142y czas pod ostrza\u0142em snajper\u00f3w<\/a>. W ca\u0142ym Sarajewie z wszystkiego, z czego si\u0119 da\u0142o, budowano os\u0142ony przed ich ogniem. Z opanowanych przez Serb\u00f3w wzg\u00f3rz otaczaj\u0105cych Sarajewo tysi\u0105ce armatnich<\/a> i mo\u017adzierzowych<\/a>pocisk\u00f3w spada\u0142y na miasto (w ci\u0105gu pierwszych 10 miesi\u0119cy obl\u0119\u017cenia spad\u0142o na Sarajewo 800 tys. pocisk\u00f3w, czyli ponad 2,5 tys. dziennie).<\/p>\n

Ju\u017c w kwietniu do obl\u0119\u017conego miasta przyby\u0142o 1,2 tys. \u017co\u0142nierzy ONZ<\/a>. W tym samym czasie Serbowie<\/a> bo\u015bniaccy proklamowali w\u0142asn\u0105 republik\u0119. W maju armia federalna wycofa\u0142a si\u0119 z Bo\u015bni, ale pozostawi\u0142a w kraju swoj\u0105 bro\u0144, a wielu \u017co\u0142nierzy pozosta\u0142o w Bo\u015bni i przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 do si\u0142 serbskich. Ka\u017cda z walcz\u0105cych stron rozpocz\u0119\u0142a na kontrolowanych przez siebie terenach czystki etniczne. Sytuacj\u0119 Bo\u015bniak\u00f3w pogarsza\u0142o znacznieembargo<\/a>, na\u0142o\u017cone przez ONZ 25 wrze\u015bnia 1991 roku na kraje by\u0142ej Jugos\u0142awii. Zgodnie z nim nie mog\u0142y one legalnie kupowa\u0107 broni. Wykorzystuj\u0105c s\u0142abo\u015b\u0107 przeciwnika Serbowie opanowali ponad 75% powierzchni Bo\u015bni i Hercegowiny.<\/p>\n

Rozpad starej Jugos\u0142awii<\/strong><\/p>\n

27 kwietnia 1992 proklamowana zosta\u0142a nowa Jugos\u0142awia<\/a> z\u0142o\u017cona z Serbii i Czarnog\u00f3ry (opr\u00f3cz Bo\u015bni i Hercegowiny federacj\u0119 opu\u015bci\u0142y jeszcze S\u0142owenia<\/a>, Chorwacja<\/a> i Macedonia<\/a>). W maju RB ONZ na\u0142o\u017cy\u0142a na now\u0105 Jugos\u0142awi\u0119 bardzo surowe sankcje, kt\u00f3re w nast\u0119pnych latach uleg\u0142y zaostrzeniu. Sankcje pogorszy\u0142y i tak z\u0142\u0105 sytuacj\u0119 gospodarcz\u0105 nowej Jugos\u0142awii, ale jednocze\u015bnie ograniczy\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 wspierania serbskich separatyst\u00f3w wBo\u015bni<\/a> i Chorwacji<\/a> przez Belgrad<\/a>. W czerwcu si\u0142y serbskie przekaza\u0142y sarajewskie lotnisko ONZ-owi, co u\u0142atwi\u0142o dostarczanie pomocy humanitarnej do miasta. W lipcu Chorwaci<\/a> proklamowali w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci republiki Herceg-Bo\u015bni\u0119<\/a>, co jeszcze bardziej pogorszy\u0142o sytuacj\u0119 Boszniak\u00f3w<\/a> (muzu\u0142ma\u0144skiej ludno\u015bci Bo\u015bni \u2013 oko\u0142o 40 procent mieszka\u0144c\u00f3w republiki). Istniej\u0105 podejrzenia, \u017ce w tym czasie prezydenci Chorwacji \u2013 Franjo Tu\u0111man<\/a> i Serbii \u2013 Slobodan Milo\u0161evi\u0107<\/a> porozumieli si\u0119 co do podzia\u0142u Bo\u015bni pomi\u0119dzy swoje pa\u0144stwa. W latach 1991-1993 Milo\u0161evi\u0107 otwarcie popiera\u0142 dzia\u0142ania bo\u015bniackich i chorwackich Serb\u00f3w oraz g\u0142osi\u0142 konieczno\u015b\u0107 obrony przed \u201cchorwackim ludob\u00f3jstwem\u201d i \u201cislamskim fundamentalizmem\u201d.<\/p>\n

W sierpniu 1992 roku \u015bwiatem wstrz\u0105sn\u0119\u0142y zdj\u0119cia z serbskich oboz\u00f3w dla internowanych (wed\u0142ug danych ONZ<\/a> by\u0142o ich wtedy 466 w ca\u0142ej by\u0142ej Jugos\u0142awii, z czego 333 w Bo\u015bni), w kt\u00f3rych wed\u0142ug danych bo\u015bniackich mog\u0142o by\u0107 przetrzymywanych nawet 120 tys. os\u00f3b. We wrze\u015bniu ONZ wykluczy\u0142a Jugos\u0142awi\u0119, uznaj\u0105c, \u017ce federacja Serbii i Czarnog\u00f3ry jest nowym pa\u0144stwem i nie mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 jako \u201cstara\u201d Jugos\u0142awia. W grudniu prezydent bo\u015bniackich Serb\u00f3wRadovan Karad\u017ei\u0107<\/a> zaprzeczy\u0142 istnieniu jakichkolwiek oboz\u00f3w, mimo wsz\u0119dzie publikowanych zdj\u0119\u0107 przedstawiaj\u0105cych wyg\u0142odzonych wi\u0119\u017ani\u00f3w stoj\u0105cych za drutem kolczastym.<\/p>\n

Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w\u0142adze bo\u015bniackie nie by\u0142y w czasie wojny czysto muzu\u0142ma\u0144skie. Serbami byli zar\u00f3wno wiceprezydent republiki<\/a>, jak i przewodnicz\u0105cy parlamentu. Zast\u0119pcami naczelnego dow\u00f3dcy si\u0142 bo\u015bniackich byli Serb i Chorwat, a co pi\u0105ty obro\u0144ca Sarajewa by\u0142 Serbem. R\u00f3wnie\u017c w armii Republiki Serbskiej s\u0142u\u017cy\u0142o wielu muzu\u0142man\u00f3w, a muzu\u0142ma\u0144ska prowincja Zachodnia Bo\u015bnia<\/a> og\u0142osi\u0142a autonomi\u0119 i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z armi\u0105 serbsk\u0105 w walce z V korpusem Armii Bo\u015bni.<\/p>\n

Dzia\u0142ania si\u0142 pokojowych ONZ i interwencja NATO<\/strong><\/p>\n

W styczniu 1993 roku okaza\u0142o si\u0119, jak niewielkie by\u0142y mo\u017cliwo\u015bci oddzia\u0142\u00f3w ONZ stacjonuj\u0105cych w Bo\u015bni. Francuski transporter przewo\u017c\u0105cy wicepremiera republiki Bo\u015bni i Hercegowiny Hakija Turajlicia zosta\u0142 bezprawnie zatrzymany przez serbskich \u017co\u0142nierzy. Negocjacje trwa\u0142y dwie godziny i kiedy otwarty zosta\u0142 ty\u0142 transportera, serbski \u017co\u0142nierz odepchn\u0105\u0142 francuskiego pu\u0142kownika i siedmioma strza\u0142ami zabi\u0142 wicepremiera. W lutym RB ONZ upowa\u017cni\u0142a \u201cb\u0142\u0119kitne he\u0142my\u201d do u\u017cycia broni, gdyby by\u0142o to konieczne, ale dow\u00f3dcy si\u0142 ONZ woleli nie ryzykowa\u0107. W tym samym miesi\u0105cu RB ONZ podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o utworzeniu trybuna\u0142u mi\u0119dzynarodowego w Hadze, kt\u00f3rego zadaniem jest s\u0105dzenie odpowiedzialnych za zbrodnie wojenne pope\u0142nione na terenie by\u0142ej Jugos\u0142awii. W maju 1993 roku utworzone zosta\u0142y \u201cbezpieczne strefy\u201d. By\u0142y to: Srebrenica<\/a>, Tuzla<\/a>,\u017depa<\/a>, Gora\u017ede<\/a>, Biha\u0107<\/a> i Sarajewo<\/a>. Ich ochron\u0119 przej\u0119\u0142o ONZ. Rozmieszczono w nich s\u0142abe si\u0142y pokojowe, kt\u00f3re by\u0142y skr\u0119powane rozkazami prawie ca\u0142kowicie zabraniaj\u0105cymi u\u017cywania broni i anga\u017cowania si\u0119 w walki. Przez ca\u0142y 1993 i cz\u0119\u015b\u0107 1994 roku Chorwaci i Muzu\u0142manie walczyli w Bo\u015bni mi\u0119dzy sob\u0105. Dopiero w marcu 1994 og\u0142osili zawieszenie broni i podpisali w Waszyngtonie<\/a> porozumienie<\/a>, kt\u00f3re proklamowa\u0142o powstanie Federacji Bo\u015bni i Hercegowiny<\/a>, a tak\u017ce przewidywa\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 utworzenia konfederacji<\/a> Bo\u015bni i Hercegowiny z Chorwacj\u0105. Do muzu\u0142ma\u0144sko-chorwackiej federacji zaproszono tak\u017ce bo\u015bniackich Serb\u00f3w, ale propozycja zosta\u0142a odrzucona. W tym czasie Serbowie kontrolowali 70% terytorium Bo\u015bni i Hercegowiny.<\/p>\n

Skuteczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 ONZ okaza\u0142a si\u0119 jednak niewielka. Okrucie\u0144stwo z jakim Serbowie zwalczali pocz\u0105tkowo Muzu\u0142man\u00f3w na terenie Bo\u015bni, skupi\u0142o uwag\u0119 \u015bwiatowych medi\u00f3w. Wywiera\u0142y one coraz wi\u0119ksz\u0105 presj\u0119 na Organizacj\u0119 Narod\u00f3w Zjednoczonych i Sojusz P\u00f3\u0142nocnoatlantycki w celu podj\u0119cia dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re po\u0142o\u017cy\u0142yby kres krwawym walkom na terenie Bo\u015bni i Hercegowiny. ONZ zareagowa\u0142a na to rezolucj\u0105 Rady bezpiecze\u0144stwa nr 819, wyznaczaj\u0105c\u0105 sze\u015b\u0107 stref bezpiecze\u0144stwa, w kt\u00f3rych wszelkie ataki zbrojne by\u0142y zabronione: Sarajewo<\/a>, Tuzla<\/a>, Biha\u0107<\/a>, Srebrenica<\/a>, \u017depa<\/a> i Gora\u017ede<\/a>. Przyj\u0119ta przez Rad\u0119 Bezpiecze\u0144stwa kolejna rezolucja nr 836 by\u0142a reakcj\u0105 na walki rozpocz\u0119te przez si\u0142y paramilitarne bo\u015bniackich Serb\u00f3w. Zgodnie z t\u0105 rezolucj\u0105, NATO zapewni\u0107 mia\u0142o bezpo\u015brednie wsparcie lotnicze wewn\u0105trz stref bezpiecze\u0144stwa oraz w ich pobli\u017cu, pomagaj\u0105c tym samym si\u0142om pokojowym Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych UNPROFOR w realizacji ich mandatu. Upowa\u017cnia\u0142 on si\u0142y pokojowe do powstrzymywania atak\u00f3w na strefy bezpiecze\u0144stwa, monitorowania przerwania ognia oraz \u2013 w razie konieczno\u015bci \u2013 u\u017cycia przemocy zbrojnej w celu zapewnienia sobie swobody przemieszczania lub os\u0142ony konwoj\u00f3w humanitarnych. Efektem tego by\u0142o zapocz\u0105tkowanie w kwietniu 1993 roku natowskiej kampanii lotniczej nad Bo\u015bni\u0105 i Hercegowin\u0105, kt\u00f3rej celem by\u0142a egzekucja og\u0142oszonego przez ONZ ca\u0142kowitego zakazu lot\u00f3w nad Bo\u015bni\u0105 i Hercegowin\u0105, wsparcie si\u0142 pokojowych UNPROFOR<\/a> w zabezpieczaniu stref bezpiecze\u0144stwa, oraz przymuszenie stron konfliktu do wycofania z nich broni ci\u0119\u017ckiej. Samoloty NATO zrzuca\u0142y tak\u017ce \u017cywno\u015b\u0107 i lekarstwa (akcja ta by\u0142a krytykowana, poniewa\u017c cz\u0119\u015b\u0107 zrzut\u00f3w wpada\u0142a w r\u0119ce serbskie). Przez ca\u0142y czas Zach\u00f3d i Rosja<\/a> podejmowa\u0142y r\u00f3\u017cne inicjatywy pokojowe, kt\u00f3re nie przynosi\u0142y jednak oczekiwanych efekt\u00f3w. Najs\u0142ynniejsz\u0105 z nich by\u0142 tzw. plan Vanca i Owena<\/a> przewiduj\u0105cy podzia\u0142 Bo\u015bni i Hercegowiny na 10 kanton\u00f3w. Zosta\u0142 on jednak odrzucony w referendum przez bo\u015bniackich Serb\u00f3w w maju 1993 roku (96% przeciw). Latem 1993 Serbowie opanowali g\u00f3ry Igman i Bjela\u015bnica, ca\u0142kowicie odcinaj\u0105c Sarajewo od \u015bwiata.<\/p>\n

W czasie, kiedy ros\u0142a niech\u0119\u0107 do wojny w Serbii, narasta\u0142o te\u017c zniecierpliwienie pa\u0144stw zachodnich przed\u0142u\u017caj\u0105cym si\u0119 konfliktem. Gdy w lutym 1994 roku wystrzelony przez nieznanych sprawc\u00f3w pocisk mo\u017adzierzowy zabi\u0142 na sarajewskim targowisku 68 os\u00f3b (strony konfliktu obarcza\u0142y si\u0119 wzajemnie zarzutami, a Serbowie twierdzili, i\u017c zamachu dokonali muzu\u0142manie chc\u0105c wywo\u0142a\u0107 interwencje mi\u0119dzynarodow\u0105), NATO nakaza\u0142o Serbom wycofanie ci\u0119\u017ckiej broni z okolic Sarajewa i jej zdeponowanie w magazynach ONZ<\/a>. 10 kwietnia lotnictwo NATO zaatakowa\u0142o si\u0142y serbskie pod Gora\u017ede. Trzeba doda\u0107, \u017ce by\u0142a to pierwsza operacja NATO od czasu za\u0142o\u017cenia sojuszu w 1949 r. W tym samym miesi\u0105cu powsta\u0142a Grupa Kontaktowa (USA<\/a>, Francja<\/a>, Niemcy<\/a>, Wielka Brytania<\/a> i Rosja<\/a>), kt\u00f3ra przygotowa\u0142a kolejn\u0105 propozycj\u0119 pokojow\u0105 (podzia\u0142 Bo\u015bni na dwie cz\u0119\u015bci: 49% dla Serb\u00f3w, 51% dla federacji chorwacko-bo\u015bniackiej). Podzieli\u0142a ona jednak los poprzednich propozycji, gdy w sierpniu Serbowie odrzucili j\u0105 w referendum (zn\u00f3w 96% przeciw). W sierpniu samoloty NATO zaatakowa\u0142y pozycje Serb\u00f3w pod Sarajewem w odpowiedzi na porwanie z magazyn\u00f3w ONZ broni ci\u0119\u017ckiej, kt\u00f3ra zosta\u0142a tam zdeponowana w lutym. Po nalotach Serbowie oddali bro\u0144. W tym samym miesi\u0105cu Serbia odci\u0119\u0142a swoje dostawy dla bo\u015bniackich Serb\u00f3w (efekt mi\u0119dzynarodowych nacisk\u00f3w na Milo\u0161evicia). Si\u0142y UNPROFOR<\/a> (Si\u0142y Ochronne ONZ) na terenie Bo\u015bni i Hercegowiny liczy\u0142y w tym czasie ju\u017c 24 tys. \u017co\u0142nierzy. 1 stycznia 1995 roku wszed\u0142 w \u017cycie czteromiesi\u0119czny rozejm wynegocjowany przez by\u0142ego prezydenta USA Jimmy\u2019ego Cartera<\/a>. 20 marca wzmocnione mimo embarga (mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki pomocy pa\u0144stw islamskich) wojska bo\u015bniackie uderzy\u0142y na Serb\u00f3w odbijaj\u0105c niewielkie terytoria. 26 maja serbska artyleria po raz kolejny zbombardowa\u0142a Sarajewo. W odpowiedzi uderzy\u0142o na Serb\u00f3w lotnictwo NATO<\/a>. W odwecie Serbowie zatrzymali 350 \u017co\u0142nierzy ONZ, kt\u00f3rzy zostali uwolnieni dopiero dzi\u0119ki interwencji w\u0142adz Jugos\u0142awii. Pa\u0144stwa zachodnie podj\u0119\u0142y po tych wydarzeniach decyzj\u0119 o wys\u0142aniu do Bo\u015bni i Hercegowiny dodatkowych 10 tys. \u017co\u0142nierzy. Strony konfliktu dysponowa\u0142y w po\u0142owie 1995 roku nast\u0119puj\u0105cymi si\u0142ami: Muzu\u0142manie mieli 110 tys. \u017co\u0142nierzy, oko\u0142o 40 czo\u0142g\u00f3w i 20 dzia\u0142, Bo\u015bniaccy Serbowie mieli 80 tys. \u017co\u0142nierzy, 330 czo\u0142g\u00f3w i podobn\u0105 liczb\u0119 dzia\u0142, a si\u0142y bo\u015bniackich Chorwat\u00f3w liczy\u0142y wtedy 50 tys. ludzi, dysponuj\u0105cych 75 czo\u0142gami i dwoma setkami dzia\u0142.<\/p>\n

Kulminacja walk i uk\u0142ad pokojowy<\/strong><\/p>\n

W po\u0142owie 1995 sytuacja Serb\u00f3w zacz\u0119\u0142a si\u0119 radykalnie pogarsza\u0107. W Chorwacji wojska chorwackie odbi\u0142y z r\u0105k serbskich Zachodni\u0105 Slawoni\u0119. Tymczasem Serbowie bo\u015bniaccy postanowili zlikwidowa\u0107 muzu\u0142ma\u0144skie enklawy we wschodniej cz\u0119\u015bci Bo\u015bni. 11 lipca zdobyli Srebrenic\u0119 i w nast\u0119pnych dniach wymordowali<\/a> ponad siedem tysi\u0119cy muzu\u0142ma\u0144skich ch\u0142opc\u00f3w i m\u0119\u017cczyzn. Nieliczni szcz\u0119\u015bliwcy zdo\u0142ali przedrze\u0107 si\u0119 przez terytoria serbskie do Tuzli<\/a> unikaj\u0105c poluj\u0105cych na nich Serb\u00f3w i pu\u0142apek (miny, zasadzki).<\/p>\n

Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej pad\u0142a inna enklawa \u2013 \u017depa<\/a>. Dopiero 1 sierpnia NATO zagrozi\u0142o nalotami, je\u015bli zaatakowane zostan\u0105 kolejne enklawy. W sierpniu Chorwaci szybkim uderzeniem zdobyli kontrolowan\u0105 przez Serb\u00f3w cz\u0119\u015b\u0107 Chorwacji (Krajina<\/a>) (operacja \u201cBurza\u201d) i wkroczyli do Bo\u015bni; rz\u0105d chorwacki na pocz\u0105tku si\u0119 do tego nie przyznawa\u0142. Wspomaga\u0142y ich oddzia\u0142y bo\u015bniackie z Bihacia. Trzeba r\u00f3wnie\u017c doda\u0107, \u017ce strefy bezpiecze\u0144stwa organizowane przez ONZ by\u0142y wykorzystywane przez si\u0142y bo\u015bniackie jako kryj\u00f3wki np. ze Srebrenicy dokonywali atak\u00f3w na okoliczne serbskie wioski oraz poprzez granice na tereny Jugos\u0142awii<\/a> w kt\u00f3rych niejednokrotnie dochodzi\u0142o do krwawych masakr.<\/p>\n

Pod koniec sierpnia 1995 roku bo\u015bniaccy Serbowie, ostrzeliwuj\u0105c Gora\u017ede i Sarajewo, zmusili niejako rz\u0105d Bo\u015bni i Hercegowiny do zwr\u00f3cenia si\u0119 z oficjaln\u0105 pro\u015bb\u0105 o pomoc do NATO. Pro\u015bba ta by\u0142a tym bardziej uzasadniona, \u017ce 18 sierpnia Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych poda\u0142a do publicznej wiadomo\u015bci informacj\u0119 o wycofaniu kontyngentu brytyjskiego, przy czym nie zamierzano wprowadzi\u0107 innych jednostek pokojowych. Rz\u0105d Bo\u015bni s\u0142usznie obawia\u0142 si\u0119 zatem o bezpiecze\u0144stwo 60 tysi\u0119cy Muzu\u0142man\u00f3w, kt\u00f3rych pozostawiono w\u0142a\u015bciwie bez \u017cadnego wsparcia ze strony spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej. Cztery dni p\u00f3\u017aniej, bo\u015bniaccy Serbowie ostrzelali z mo\u017adzierzy<\/a> Sarajewo. W wyniku ataku zgin\u0119\u0142o 6 os\u00f3b, a oko\u0142o 40 zosta\u0142o rannych. Rz\u0105d w Sarajewie domaga\u0142 si\u0119 zatem ukarania bo\u015bniackich Serb\u00f3w, lecz ONZ odm\u00f3wi\u0142a podj\u0119cia jakichkolwiek dzia\u0142a\u0144, uznaj\u0105c, \u017ce zostali oni wcze\u015bniej sprowokowani atakiem bo\u015bniackiej armii rz\u0105dowej na dzielnic\u0119 zamieszka\u0142\u0105 przez Serb\u00f3w. W tym czasie rz\u0105d Bo\u015bni i Hercegowiny czyni\u0142 wiele stara\u0144, by zach\u0119ci\u0107 zar\u00f3wno pa\u0144stwa zachodnie, jak i NATO do interwencji militarnej. Ambasador Stan\u00f3w Zjednoczonych przy ONZ<\/a> Richard Holbrooke<\/a>, wyst\u0119puj\u0105c w ameryka\u0144skim programie telewizyjnym, o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce je\u015bli rozmowy pokojowe zostan\u0105 zerwane, NATO natychmiast rozpocznie now\u0105 operacj\u0119 powietrzn\u0105, zak\u0142adaj\u0105c\u0105 tym razem aktywne uderzenia lotnictwa Sojuszu na oddzia\u0142y bo\u015bniackich Serb\u00f3w we wszystkich strefach bezpiecze\u0144stwa oraz ich zintegrowany system obrony przestrzeni powietrznej. Ze wzgl\u0119du jednak na wydarzenia w Sarajewie, operacja ta zosta\u0142a zainicjowana zanim rozpocz\u0119to rozmowy pokojowe. Bezpo\u015brednim wydarzeniem, kt\u00f3re zgodnie z opracowanymi wcze\u015bniej planami mog\u0142y uruchomi\u0107 operacj\u0119 „Deliberate Force”<\/a>, by\u0142 serbski ostrza\u0142 Sarajewa z mo\u017adzierzy. Kr\u00f3tko po godzinie 10 w poniedzia\u0142ek 28 sierpnia 1995 roku, na stolic\u0119 Bo\u015bni spad\u0142o 5 pocisk\u00f3w, z kt\u00f3rych 4 trafi\u0142y w znajduj\u0105ce si\u0119 w centrum miasta targowisko. W wyniku tego ostrza\u0142u, \u015bmier\u0107 ponios\u0142o 37 os\u00f3b, a ponad 80 zosta\u0142o rannych. Rz\u0105d Bo\u015bni zagrozi\u0142 bojkotem maj\u0105cych si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 rozm\u00f3w pokojowych, je\u015bli mimo tego kolejnego ju\u017c ataku na Sarajewo, NATO i ONZ nie zainicjuj\u0105 uderze\u0144 lotniczych. Jedynym czynnikiem, kt\u00f3ry powstrzymywa\u0142 jeszcze NATO przed rozpocz\u0119ciem operacji „Deliberate Force”, by\u0142a konieczno\u015b\u0107 wykazania, \u017ce to rzeczywi\u015bcie strona serbska ponosi win\u0119 za to zaj\u015bcie. W czasie gdy prowadz\u0105cy \u015bledztwo oficerowie ONZ poszukiwali dowod\u00f3w mog\u0105cych potwierdzi\u0107 b\u0105d\u017a wykluczy\u0107 win\u0119 Serb\u00f3w, ostatni \u017co\u0142nierze brytyjskiego kontyngentu si\u0142 pokojowych ONZ opuszczali Gora\u017ede, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 granicy z Serbi\u0105 i Czarnog\u00f3r\u0105<\/a>. Po z\u0142o\u017ceniu raportu potwierdzaj\u0105cego win\u0119 bo\u015bniackich Serb\u00f3w za masakr\u0119 w Sarajewie, pe\u0142ni\u0105cy w\u00f3wczas obowi\u0105zki dow\u00f3dcy si\u0142 pokojowych ONZ (UNPROFOR), genera\u0142 Rupert Smith<\/a> oraz admira\u0142 Leighton Smith, w nocy z 28 na 29 sierpnia podj\u0119li decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu kolejnej operacji powietrznej NATO w Bo\u015bni i Hercegowinie<\/p>\n

29 sierpnia 1995 roku z terytorium Bo\u015bni i Hercegowiny wycofali si\u0119 tak\u017ce \u017co\u0142nierze francuscy, opuszczaj\u0105c ostatnie dwa posterunki obserwacyjne rozmieszczone w pobli\u017cu Sarajewa. Rozwi\u0105zano w ten spos\u00f3b problem brania zak\u0142adnik\u00f3w z si\u0142 pokojowych ONZ przez bo\u015bniackich Serb\u00f3w. Admira\u0142 Smith wys\u0142a\u0142 wiadomo\u015b\u0107 przez Kwater\u0119 G\u0142\u00f3wn\u0105 NATO w Mons<\/a>, wzywaj\u0105c samoloty wydzielone do wsparcia operacji \u201eDeny Flight\u201d do przebazowania na wskazane lotniska na terenie W\u0142och, celem umo\u017cliwienia wykonania operacji \u201eDeliberate Force\u201d. Ponadto wyda\u0142 rozkaz nakazuj\u0105cy dow\u00f3dcy ameryka\u0144skiego lotniskowca<\/a> USS\u00a0\u201eTheodore Roosevelt\u201d\u00a0(CVN-71)<\/a> zaj\u0119cie na Adriatyku<\/a> dogodnej pozycji do wykonania uderze\u0144 lotniczych na obiekty znajduj\u0105ce si\u0119 na terenie Bo\u015bni i Hercegowiny. Tego samego dnia, dow\u00f3dca Wielonarodowego Centrum Operacji Powietrznych (CAOC) otrzyma\u0142 oficjalny rozkaz rozpocz\u0119cia kampanii powietrznej \u201eDeliberate Force\u201d. 30 sierpnia 1995 roku Sojusz P\u00f3\u0142nocnoatlantycki rozpocz\u0105\u0142 pierwsz\u0105 ofensywn\u0105 kampani\u0119 wojskow\u0105 od czasu swego powstania, przeprowadzaj\u0105c szereg uderze\u0144 lotniczych na serbskie oddzia\u0142y w czterech ocala\u0142ych do tej pory zakazanych dla nich strefach bezpiecze\u0144stwa oraz na elementy serbskiego systemu obrony powietrznej na terenie Bo\u015bni i Hercegowiny. Skutkiem operacji \u201eDeliberate Force\u201d, 14 wrze\u015bnia Serbowie zgodzili si\u0119 wycofa\u0107 ci\u0119\u017cki sprz\u0119t spod Sarajewa. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej oddzia\u0142y chorwackie, kt\u00f3re wkroczy\u0142y do Bo\u015bni, wsp\u00f3lnie z wojskami chorwacko-bo\u015bniackimi uderzy\u0142y na Serb\u00f3w. Po\u0142\u0105czone si\u0142y dosz\u0142y w pa\u017adzierniku pod Banja Luk\u0119<\/a> (najwi\u0119ksze miasto serbskie w Bo\u015bni), zdobywaj\u0105c znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 serbskich teren\u00f3w. 12 pa\u017adziernika wesz\u0142o w \u017cycie zawieszenie broni (nie wsz\u0119dzie przestrzegane). 11 listopada rozpocz\u0119to negocjacje pokojowe i 10 dni p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 zawarty uk\u0142ad w Dayton<\/a> ko\u0144cz\u0105cy wojny w Chorwacji i Bo\u015bni. Tym razem przegrywaj\u0105cy wojn\u0119 Serbowie przyj\u0119li plan Grupy Kontaktowej, kt\u00f3ry odrzucili kilkana\u015bcie miesi\u0119cy wcze\u015bniej. 14 grudnia 1995 roku prezydenci Bo\u015bni i Hercegowiny \u2013 Alija Izetbegovi\u0107<\/a>, Chorwacji \u2013 Franjo Tu\u0111man i Serbii \u2013 Slobodan Milo\u0161evi\u0107 podpisali uk\u0142ad z Dayton. Podpisy te zako\u0144czy\u0142y formalnie dwie wojny, kt\u00f3re by\u0142y najkrwawszymi wojnami w Europie od 1945 roku.<\/p>\n

Do Bo\u015bni zacz\u0105\u0142 przybywa\u0107 licz\u0105cy 60 tys. jednostek kontyngent si\u0142 NATO (IFOR \u2013 Si\u0142y Implementacyjne, przekszta\u0142cone p\u00f3\u017aniej w SFOR \u2013 Si\u0142y Stabilizacyjne) zast\u0119puj\u0105c ca\u0142kowicie do 20 grudnia misj\u0119 ONZ UNPROFOR. W misji uczestniczyli Polacy w liczbie 660 \u017co\u0142nierzy. Zgodnie z postanowieniami uk\u0142adu pokojowego (Uk\u0142ad w Dayton<\/a>), Bo\u015bnia i Hercegowina sta\u0142a si\u0119 stosunkow\u0105 lu\u017an\u0105 federacj\u0105 republiki serbskiej i federacji bo\u015bniacko-chorwackiej. Ka\u017cda jednostka ma do\u015b\u0107 szerok\u0105 autonomi\u0119 z w\u0142asnymi w\u0142adzami. Utworzono wsp\u00f3lny rz\u0105d oraz parlament, wsp\u00f3lne jest tak\u017ce prezydium, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzi po jednym z przedstawicieli ka\u017cdego z trzech narod\u00f3w. Jednostki NATO 2 grudnia 2004 roku zosta\u0142y zast\u0105pione przez europejskie jednostki wojskowe EUFOR (w ramach misji Althea).<\/p>\n

Pok\u0142osie<\/strong><\/p>\n

Bilans wojny w Bo\u015bni nigdy nie zosta\u0142 jednoznacznie ustalony. Niezale\u017cni obserwatorzy podaj\u0105 od 97 tys. lub 110 tys. do nawet 200 tys. ofiar \u015bmiertelnych (z czego 65% stanowili Bo\u015bniacy, 25% Serbowie, 8% Chorwaci, a 2% inni), z czego tylko 4 tys. w wyniku walk chorwacko-bo\u015bniackich. W samym Sarajewie zgin\u0119\u0142o 10 tys. ludzi, a 35 tys. zosta\u0142o rannych. Liczb\u0119 os\u00f3b, kt\u00f3re opu\u015bci\u0142y swoje domy w wyniku obu tych wojen, szacuje si\u0119 na 3,5 miliona (w tym 600 tys. Serb\u00f3w, kt\u00f3rzy uciekli do Jugos\u0142awii). Co najmniej kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy kobiet zosta\u0142o zgwa\u0142conych.
\nWszystkie strony konfliktu prowadzi\u0142y polityk\u0119 tzw. \u201eczystek etnicznych\u201d, kt\u00f3re sprowadza\u0142y si\u0119 do wysiedle\u0144 lub masowych morderstw przedstawicieli przeciwnych nacji. Za czystki etniczne powszechnie oskar\u017ca si\u0119 Serb\u00f3w (zgodnie z raportem CIA<\/a>, s\u0105 oni odpowiedzialni za 90% zbrodni wojennych podczas wojny w Bo\u015bni), cho\u0107 si\u0142y bo\u015bniacko-muzu\u0142ma\u0144skie i chorwackie do przemocy przeciw Serbom zacz\u0119\u0142y nawo\u0142ywa\u0107 jeszcze przed wybuchem wojny. Do Bo\u015bni zacz\u0119li \u015bci\u0105ga\u0107 fundamentali\u015bci z innych kraj\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich, tzw. Mud\u017cahedini, a s\u0142ynne bo\u015bniackie Zielone Berety s\u0105 odpowiedzialne za szereg masakr na ludno\u015bci serbskiej. Tak samo ju\u017c w 1991 chorwaccy nacjonali\u015bci zapowiadali krwaw\u0105 rozpraw\u0119 z ludno\u015bci\u0105 serbsk\u0105 na opanowanych przez siebie terenach.<\/p>\n

Na Ba\u0142kanach trwa ca\u0142y czas poszukiwanie os\u00f3b oskar\u017conych o zbrodnie wojenne. Wielu Serb\u00f3w, Bo\u015bniak\u00f3w i Chorwat\u00f3w zosta\u0142o ju\u017c uj\u0119tych. 21 lipca 2008 roku w Belgradzie zatrzymany zosta\u0142 lider bo\u015bniackich Serb\u00f3w Radovan Karad\u017ei\u0107<\/a>, jeden z najwi\u0119kszych i najbardziej poszukiwanych zbrodniarzy wojennych. 26 marca 2016 zosta\u0142 uznany przez Mi\u0119dzynarodowy Trybuna\u0142 Karny dla by\u0142ej Jugos\u0142awii winnym zbrodni przeciw ludzko\u015bci i ludob\u00f3jstwa w Srebrenicy. Inny poszukiwany, Ratko Mladi\u0107<\/a>, 21 maja 2011 roku zosta\u0142 pojmany przez wywiad serbski i oskar\u017cony o zbrodnie ludob\u00f3jstwa.<\/p>\n

Od 1995 sytuacja w Bo\u015bni stale si\u0119 normalizuje, co pozwoli\u0142o na wycofywanie oddzia\u0142\u00f3w pokojowych. Z 60 tys. \u017co\u0142nierzy, w roku 1998 pozostawa\u0142o 30 tys., a wiosn\u0105 2002 ju\u017c tylko 19 tys.. Do wiosny 2002 roku 200 tys. ludzi powr\u00f3ci\u0142o na ziemie, z kt\u00f3rych zostali wyp\u0119dzeni i zamieszka\u0142o pomi\u0119dzy swoimi niedawnymi wrogami. W latach 1995-2000 Bo\u015bnia otrzyma\u0142a 5 miliard\u00f3w dolar\u00f3w zagranicznej pomocy (ponad 1300 dolar\u00f3w na mieszka\u0144ca). Mimo to sytuacja gospodarcza w kraju jest z\u0142a (bezrobocie ocenia si\u0119 na 50%).<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Wojna_w_Bo%C5%9Bni_i_Hercegowinie<\/a><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wojna w Bo\u015bni i Hercegowinie \u2013 tocz\u0105ca si\u0119 w latach 1992-1995 wojna domowa, kt\u00f3ra by\u0142a najbardziej krwawym konfliktem w Europie od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej. Stronami konfliktu byli walcz\u0105cy o autonomi\u0119 bo\u015bniaccy Serbowie oraz w\u0142adze Bo\u015bni i Hercegowiny, na kt\u00f3rej terenie toczy\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wne walki, wraz ze skonfederowanymi z nimi od pewnego momentu Chorwatami. W […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[143],"tags":[],"class_list":["post-7058","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wojna-w-bosni-i-hercegowina-92-95"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7058","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7058"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7305,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7058\/revisions\/7305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.universe.expert\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}